ميشنوند . ( منهج الصادقين ) 3 - بدلالت آيات بسيار و احاديث كه موجودات عالم قيامت همه صاحب حياتند چنانچه قوله تعالى در وصف معاد در سوره عنكبوت آيه 64 فرموده
( وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ )
و نيز در سوره زلزال آيه 4 در وصف زمين قيامت فرموده
( يَوْمَئِذٍ تُحَدِّثُ أَخْبارَها )
و غير اينها از آياتى كه دلالت صريح دارد كه اجزاء قيامت صاحب حياتند و در جاى خود مبرهن گرديده ، مادامى كه بشود كلام را حمل به ظاهر نمود نبايد حمل بر معناى مجازى كرد ، چه ضرر دارد كه گفته شود همين طور كه ظاهر آيه چنين است وقتى آتش مقابل با اشقياء گردد و آنان را ببيند بغيظ و زفير و التهاب در آيد بطورى كه صداى آتش شنيده شود .
خلاصه چون در كون موجودات قوّه و استعداد حيات و شعور مخفى است وقتى موجودى از صورت كنونى دنيوى به صورت جمعى اخروى تحوّل پيدا كند آنچه از قوّه و استعداد حيات در باطنش نهفته بفعليّت و ظهور ميرسد و همين است سرّ شهادت دادن اجزاء بدن آدمى بر عليه او ، بلكه ممكن است گفته شود بطورى كه از آيات بر ميآيد قوّه شعور در تمام موجودات دنيوى نهفته است قوله تعالى
( وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ )
.
وَ إِذا أُلْقُوا مِنْها مَكاناً ضَيِّقاً مُقَرَّنِينَ
آيه در مقام بيان حال منكرين معاد بر آمده و سعير كه يكى از نامهاى جهنّم بشمار ميرود و سختى اهل آن را در اينجا ( بمكانا ضيّقا ) تذكّر ميدهد كه براى اهل جهنّم انواع عذاب جمع شده : يكى از آنها تنگى مكان و ديگرى تاريكى آن در حالى كه دستهاى آنها بگردنشان بسته گرديده ، ديگرى سوختن ، ديگرى طعام زقّوم ، ديگرى ( ماء حميم ) الى غير ذلك از عذابهاى كذايى كه در آيات ديگر تذكر ميدهد .
بروايتى پس از آنكه از حضرت رسول صلّى اللَّه عليه و آله و سلم از اين آيه سؤال شد فرمود بحقّ آن كسى كه جان من بدست قدرت او است آنها را چنان در دوزخ كشند مثل