ميباشند و قبلا ميّتند و آثار روح و حيات در آنان پديدار نيست و بقدرت و اراده ايزد متعال بنفوذ روح آثار حياتى در آنها ظاهر ميگردد و به اين اعتبار بر آنان صادق آيد كه زنده را از ميّت بيرون آورده و اين نحو عدم را ، عدم و ملكه نامند
وَ يُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ
و همان طورى كه بقدرت ازلى الهى زنده را از مرده بيرون مىآورد همين طور ميّت را از زنده بيرون مىآورد زيرا كه موت در اين عالم دنيا براى زندگان حتمى است ( كلّ شيئى يرجع الى اصله ) آنچه از اشياء مرده گرفته شده باصل خود خواهد برگشت حيات دائمى در قيامت كه عالم حيات و عالم حقيقت است بروز و ظهور خواهد نمود بزرگ و بزرگوار است مبدء آفرينش كه اشياء را از عدم بوجود آورده و از وجود بعدم برميگرداند تا آنكه كمال قدرت و علم و رحمت و لطف غير متناهى خود را بجهانيان بنمايد و آنان را از فيض وجود ازلى خود بهرهمند گرداند
وَ يُحْيِ الْأَرْضَ بَعْدَ مَوْتِها
زمين در فصل زمستان مردهاى ماند كه هيچ آثار حياتى در آن پديدار نيست در فصل بهار بقدرت مبدء متعال بنهضت و جنبش مىآيد و گياهها و حبوبات و ميوهجات در آن پديد ميگردند و حيوانات و انسان از آن منتفع ميشوند و از گلهاى رنگارنگ آن محفوظ گرديده و لذّت مىبرند
وَ كَذلِكَ تُخْرَجُونَ
در بسيارى از آيات زنده شدن مردهها در روز معاد را تشبيه نموده بزنده شدن زمين پس از مردن آن و چنانچه قبلا تذكر دادهايم شايد اشاره به اين باشد كه همين طورى كه در زمستان زمين بعينه باقى است و آثار نباتى از آن پديدار نيست انسان هم پس از مرگ بحقيقت انسانيّت خود باقى خواهد بود لكن نه عملى از وى تظاهر مينمايد و نه آثارى بر عمل وى هويدا است و در روز موعود حيات نوينى بوى بخشوده مىشود و آثار اعمال گذشته وى با پاداش و كيفر آن ظاهر ميگردد و اين آيات اشاره بعموم قدرت ايزد متعال دارد كه مرگ و حيات را عقب هم قرار داده و انسان را