و اخبار و احاديث در اينكه در بهشت غناء هست بسيار است و در بعضى اخبار دارد كه غناى بهشتى مخصوص به كسانى است كه در دنيا از استماع غنا خوددارى نمودهاند و بهترين حظوظات بهشتيان همان سماع خواهد بود ، و بقرينه همين احاديث بعضى ( يحبرون ) در آيه را تفسير نمودهاند به ( يلتذّون بالسماع ) يعنى اهل بهشت در بوستانهاى بهشتى از طريق غناء و سماع لذّت مىبرند
وَ أَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا وَ لِقاءِ الْآخِرَةِ فَأُولئِكَ فِي الْعَذابِ مُحْضَرُونَ
( واو ) در ( و امّا ) آيه را عطف ميدهد به آيه بالا و چون هر چيزى بضدش شناخته مىشود چنانچه گفتهاند ( يعرف الاشياء باضدادها ) اين است كه در مقابل ايمان و ضدّ آن كفر است و كفر بمعنى پوشانيدن است كه كافر حق را ميپوشاند و مقابل و ضدّ عمل صالح تكذيب و انكار آيات خدا و عدم اعتراف بقيامت و دار جزاء است كه عمل كافر چنين است عوض اعتراف انكار مينمايد و حقايق را پوشيده ميدارد اين است كه نظر به
( جَزاءً وِفاقاً )
مطابق ميزان عدل جزاء و پاداش بايستى مقابل عمل انجام گيرد مقابل مقام مؤمنين كه در وصف آنها است
( فَهُمْ فِي رَوْضَةٍ يُحْبَرُونَ )
در اوصاف كفار است
( فَأُولئِكَ فِي الْعَذابِ مُحْضَرُونَ )
مؤمنين در آن بوستانهاى مجلّل با انواع و اقسام نعمتها متنعّم و شادمانند و كفّار هميشه در انواع و اقسام عذاب حاضر گرديده شدگان خواهند بود .
فَسُبْحانَ اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَ حِينَ تُصْبِحُونَ
( سبحان ) مصدر است و در معنى امر بتسبيح و تنزيه حق تعالى است ( تمسون ) طرف شام ( تصبحون ) طرف صبح است ، و اكثر مفسّرين اين آيه و آيه بعد را حمل به نمازهاى پنجگانه نمودهاند زيرا كه در اين ساعات قدرت و عظمت و نعم حق تعالى ظاهرتر خواهد گرديد و شايد اختصاص بشام و صبح كه در اين دو وقت امر بتسبيح و تنزيه حق تعالى و مبرّا گردانيدن او را از نواقص امكانى فرموده براى اين باشد كه خورشيد پرستان هنگام طلوع خورشيد و غروب آن بخورشيد سجده ميكنند و به او ملتجى ميگردند