شما است نه آنكه سخنان خود محمّد صلّى اللَّه عليه و إله و سلّم باشد .
أَ إِذا مِتْنا وَ كُنَّا تُراباً ذلِكَ رَجْعٌ بَعِيدٌ
همزه استفهامى را در مقام تعجب آرند و اشاره به اينكه منكرين معاد از روى تعجب ميگويند چگونه ممكن است كه ما وقتى مرديم و خاك گرديديم دو مرتبه برگرديم و بازگشتن ما ثانيا بحيات اولى بسيار بعيد خواهد بود .
قَدْ عَلِمْنا ما تَنْقُصُ الْأَرْضُ مِنْهُمْ
و تعجب نمودن كفار از زنده شدن در قيامت براى اين بود كه ميگفتند ما ميدانيم و مشاهده مينمائيم كه وقتى مرديم از گوشت و پوست و اعضاء ما چيزى در زمين باقى نمىماند پس چگونه برميگرديم و حيات تازهاى پيدا مينمائيم .
وَ عِنْدَنا كِتابٌ حَفِيظٌ
آيه براى رفع استبعاد آنها است كه گمان نكنيد وقتى شما پوسيده و خاك گرديديد و از بدن شما در زمانهاى بعد چيزى باقى نمانده معدوم صرف گرديدهايد و در هيچ عالمى وجود نداريد چنين نيست كه گمان كردهايد .
( براى توضيح آيه مقدمة دو مطلب را تذكر مىدهم )
اول - بايد دانست كه چنانچه در محل خود مبرهن گرديده تمام موجودات گذشته و آينده و موجودات حاضر همگى در كتاب تكوينى كه تعبير از آن بلوح محفوظ شده در علم حضورى حق تعالى موجودند زيرا كه محقق و ثابت است كه علم حق تعالى باشياء حضورى است يعنى عين معلوم است نه حصولى يعنى حقيقت موجودات هميشه باشخاصشان و اعيانشان ازلا و ابدا در احاطه علميه او حاضرند و لو موجودات انّى الحصول باشد نه صورت آنها چنانچه بعضى چنين گمان كردهاند و تفرق موجودات زمانى كه هر چيزى محدود بحدّ معيّن و وقت معيّن است ضرر باحاطه علميه او سبحانه و تعالى نخواهد زد بلكه هر چيزى با وقت و زمان و تمام خصوصيات فردى و حالاتى كه على الدوام بر آن طارى ميگردد هميشه نزد او حاضر است زيرا كه تمام زمانها با كثرت و تفرقى كه بين آنها است نسبت باوانّى مينمايد و نيز تمام مكانها