او بوده ميرسد چنانچه در سوره التغابن آيه 9 فرموده :
( يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ )
در آن وقت انسان جامع تمام عالمى ميگردد كه در آن سير نموده و بايستى از هر عالمى نمونهاى از آن داشته باشد حتى از مواد اين عالم نيز چيزى با او همراه باشد تا آنكه انسانى باشد داراى جسم و روح و جامعيتش محقق گردد .
و سرش اين است كه عوالم در طول يكديگر است نه در عرض هم و انسان از اول تكون و پيدايشش هميشه در طريق استكمال قدم مىزند پس از مرگ چون سير اين عالمش يعنى حظ و مقدار وجود دنيوى وى بمنتهى رسيده بايستى از اين عالم با تمام خصوصياتى كه در شيئيت و تشخص و فعليت وجودش مدخليت داشته كه از جمله آنها صورت اين بدن دنيوى او است سفر كند و قدم بالا نهد و وارد گردد در عالمى كه فوق اين عالم است كه آن را عالم برزخ يا عالم مثال گويند و از آنجا بعالم فوق آن كه آن را عالم قيامت نامند با روح و بدن وارد گردد .
اگر گفته شود ما بحس و عيان مىبينيم كسى كه مرد بدنش را زير خاك كرده و پوشيده مىشود با چه بدنى سفر مىكند .
گوئيم اين بدنى كه به مردن از آن جدا شده قشر بدن حقيقى او است بدن حقيقى هميشه و در تمام نشأت با روح همراه است و در قيامت كه آخرين مرتبه كمال وى است بايستى ثانيا به همين بدن دنيوى كه گفتيم در احاطه علميه حق تعالى و لوح محفوظ موجود است تعلق گيرد براى اينكه دائره خلقتش تمام باشد و نيز نعمتهاى جسمانى اگر از سعداء باشد و عذابهاى جسمانى اگر از اشقيا باشد حس نمايد زيرا احساس نمودن نعمت جسمانى و نيز عذاب جسمانى منوط بجسم است و در كتاب معاد و آخرين سير بشر راجع باستكمالات بشر اندازهاى بحث نموديم به آن جا رجوع شود .
بَلْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جاءَهُمْ فَهُمْ فِي أَمْرٍ مَرِيجٍ
( بل ) اضرابست يعنى كفار علاوه بر اينكه تدبر نميكنند تا آنكه حقانيت رسول و قرآن را تصديق كنند از روى كبر و لجاجت تكذيب هم ميكنند و چون