وى جهنّم است و جهنّم او را به طرف خود ميكشاند .
إِنَّهُ ظَنَّ أَنْ لَنْ يَحُورَ ، بَلى إِنَّ رَبَّهُ كانَ بِهِ بَصِيراً
حور در لغت بمعنى بازگشتن است يعنى آن كس كه نامه عملش از پشت سر بوى ميدهند كسى است كه گمان ميكرد هرگز بر نميگردد و حشر و نشر و كتاب و ميزانى نيست و به گمان فاسد خود چنين ميپنداشت كه وقتى مرد فانى ميگردد و ديگر بازگشت و رجوعى نيست آرى محقّقا پروردگار او باعمال و گفتار وى عالم و دانا است .
فَلا أُقْسِمُ بِالشَّفَقِ ، وَ اللَّيْلِ وَ ما وَسَقَ ، وَ الْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ ، لَتَرْكَبُنَّ طَبَقاً عَنْ طَبَقٍ
حمره مشرقيّه را شفق گويند و آن سرخى است كه پس از غروب آفتاب در طرف مشرق نمايان ميگردد كه فقهاى ما گويند وقت فضيلت مغرب و نافله آن پس از گذشتن آن است از سمت الرئس و از بعض مفسرين است كه مقصود از شفق در آيه تمام روشنايى روز است بدليل آنكه شفق را مقابل ليل قرار داده وسق در لغت بمعنى جمع اشياء متفرق است مثل اينكه گويند ( و سقت الشيء اذ جمعته ) يعنى جمع كردم آنها را وقتى كه متفرق بود و در توجيه اين آيه بعضى گفتهاند
( وَ ما وَسَقَ )
اشاره بجمع تاريكى شب و روشن شدن و تجلى نمودن ماهست وقتى كه بدر تمام بشود يعنى
وَ اللَّيْلِ وَ ما وَسَقَ
اشاره بظلمت شب است
وَ الْقَمَرِ إِذَا اتَّسَقَ
اشاره بروشنايى ماهست وقتى تمام افق را روشن كند پس از گمان فاسد كفّار در مقام اثبات معاد بر آمده و روز و شب و ماه را در مورد سوگند در آورده و اينها را شاهد و گواه مىآورد براى اثبات معاد كه قسم بسرخى اول شب كه شايد اشاره به تمام روز باشد و قسم بشب و آنچه را از