مىگردد و پست مىكند و آن وقتى است كه طلوع فجر نمايان مىگردد
وَ الصُّبْحِ إِذا تَنَفَّسَ
قسم بصبح وقتى طلوع مىكند و نظر بروح و نسيم لطيفى كه در صبح ميوزد صبح را توصيف بتنفّس نموده
إِنَّهُ لَقَوْلُ رَسُولٍ كَرِيمٍ
در تفسير على بن ابراهيم آيه اشاره به اينكه شأن و منزلت آن رسول بسيار عظيم و بزرگ است مكين مطاع امين اين سه فضيلت و منزلتى است كه خداوند اختصاص برسول خود داده كه باحدى از انبياء مثل آن را عطا ننموده و نيز على بن ابراهيم بسند متصل از ابى بصير و او از ابا عبد اللَّه چنين روايت مىكند كه قوله تعالى
ذِي قُوَّةٍ
يعنى جبرئيل كه نزد عرش مكين است
( ثَمَّ أَمِينٍ )
يعنى رسول اللَّه كه او مطيع و مطاع است نزد حق تعالى و امين است روز قيامت
وَ ما صاحِبُكُمْ بِمَجْنُونٍ
يعنى رسول اللَّه ديوانه نبود در اينكه منصوب نمود على بن ابى طالب را بخلافت و پيشوايى خلق . ( پايان ) خداوند دو آيت بزرگ خلقت كه يكى راجع بستارگان و طلوع و غروب آن و ظاهر گرديدن و پنهان شدن آنان باشد و ديگر پى در پى آمدن شب و روز كه نظام خلقت منوط به آنها است مورد سوگند قرار داده كه قرآن كلام فرستاده بزرگوار است در اينجا نكتهاى به نظر ميرسد چون بايد مناسبت باشد بين قسم و آنچه قسم براى اثبات آن ياد مىشود شايد اينكه براى حقّانيت قرآن طلوع و غروب ستارگان و شب و پس از آن تنفّس صبح را مورد سوگند و شاهد صدق قضيّه قرار داده سرّش اين باشد كه چون زمان قبل از اسلام كه آن را زمان جاهليت مىناميدند دنيا مثل شب از ظلمت جهل و بى خردى و وحشىگرى تاريك بوده و قرآن مانند صبح صادق