تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى ) — صفحة 25

مفقود نميگردد مگر جهاتى كه نسبت بانها بالقوه بوده كه وقتى بفعليت رسيد ثابت ميگردد . از اينجا معلوم ميگردد سرّ اينكه عالم قيامت تغيّر و تبدّل و مرض و پيرى و مرگ ندارد و نيز زوال پذير نيست و سرّش اين است كه هر چيزى وقتى بكمال و فعليّت وجودش رسيد دوام مىيابد و عالم قيامت عالم فعليّت انسان است كه آنچه در باطنش مخفى بوده ظاهر مىگردد . فَلا أُقْسِمُ بِالْخُنَّسِ ، الْجَوارِ الْكُنَّسِ ( خنّس ) بمعنى لغوى جمع خانس و بمعنى ستر است و كنّس جمع كانس و كنايس منزل حيوانات وحشى است مثل آهو و غير آن و شيطان را خنّاس گويند زيرا كه هنگام ذكر خدا فرار مىكند و مخفى ميگردد و قرآن از وى خبر ميدهد الْخَنَّاسِ الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ از أمير المؤمنين عليه السّلام روايت مىكنند كه فرموده مقصود از ( الجوار الكنس ) نجوم و ستارگان پنج گانه زحل ، مشترى ، عطارد ، زهره ، مريخ مىباشد . و اين ستارگان را مورد قسم قرار داده كه قسم به اين ستارگان وقتى بر ميگردند و پنهان مىشوند مثل اينكه گفته مىشود آهو در كنيس خود پنهان گرديد و اينكه مقصود از پنهان شدن ستارگان چيست شايد اشاره بآنوقتى است كه ستارگان تحت روشنى خورشيد پنهان مىگردند خلاصه قسم ياد مىفرمايد بستاره‌گان وقتى كه رجوع و بازگشت مىكنند يعنى پس از طلوع غروب مىكنند يا تحت روشنايى خورشيد مخفى مىگردند و ديده نمىشوند . وَ اللَّيْلِ إِذا عَسْعَسَ ( عسعس ) از لغات اضداد است قسم بشب وقتى رو مىكند و عالم تاريك