اسماء الحسنى و صفات عليا است او احد و يكتا و منفرد بوجود است نه در ذات و نه در صفات و نه در آثار مثل و مانندى ندارد .
احد و واحد اگر چه هر دو دلالت دارد بر منفرد بودن ذات احديّت لكن واحد دلالت دارد بر نفى شريك واحد دلالت دارد بر نفى اجزاء إله عالم احد است يعنى به هيچ وجه براى آن ذات مقدس اجزايى تصور ندارد نه اجزاء ذهنى و عقلى مثل جنس و فصل و نه اجزاء وهمى مثل وجود و ماهيّت و نه اجزاء خارجى مثل دست و پا و غيره اين است كه موحّد حقيقى كسى است كه خدا را بوحدت حقّه حقيقيّة بشناسد و به عين اليقين بداند و اذعان نمايد كه اصلا تصور شريك براى ذات الهى ممكن نيست زيرا كه وحدت صفت ثبوتى آن فرد متعال است نه صفت سلبى كه از يافت نشدن مثل انتزاع گردد .
چنانچه در منظومه حكمت مرحوم حاج هادى سبزوارى در اثبات وحدت چنين گفته ( كلما فرضته ثانيا له فهو هو ) هر گاه بخواهى دومى براى ذات احديت فرض نمايى آن همان اولى است يعنى فرض دوئيّت در آنجا محال است و نيز واحد واحد از هم امتياز يافته به اينكه احد منفرد بالذات و واحد منفرد بمعنى است و نيز واحد اعم است شامل عاقل و غير عاقل ميگردد لكن احد مخصوص بعاقل است مثل آنكه وقتى گفتى در خانه احدى نيست چنين مفهوم ميگردد كه در خانه انسانى وجود ندارد لكن ممكن است حيوانى باشد لكن واحد چنين نيست شامل حيوان نيز ميگردد و شايد يكى از اسرارى كه در اين سوره احد را تخصيص بذكر داده و نگفته ( اللَّه واحد ) اين باشد كه چون واحد مبدء اعداد است گويى ( واحد اثنان ثلاث ) و وحدتى كه از واحد استفاده مىشود بعد از تصور دوئيت و نفى آن است و يك مقابل دو در جايى تصور دارد كه احتمال دوئيت برود وقتى گفتى فلان چيز يكى است يعنى يكى است و دو نيست
تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى ) — صفحة 345
مساهمون: سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )
ص٣٤٥