يكى بشمار ميرود و كثرت اجزاء ضرر بوحدت شخصيه او نميزند لكن اين اقسام از وحدات تماما امر اعتبارى و موطن آن ذهن است و لايق مقام قدس الهى نيست مگر وحدت حقّه حقيقيه كه نميشناسند آن را مگر راسخين در علم پس از آنكه اقسام وحدت معلوم شد و دانستى كه هيچ كدام از اقسام وحدت لايق مقام قدس الهى نيست زيرا كه وحدت نسبت به تمام اشياء امر عرضى است و خارج از ذات وى است لكن وحدت حق تعالى عين ذات و از حاق حقيقت انتزاع ميگردد و آن وحدت حقه حقيقيه است كه در كلام مولى المؤمنين نسبت بمقام الوهيت ميدهد پس از آنكه اقسام وحدت را دانستى در ثانى بايد بدانى كه طريق شناختن اين قسم از وحدت و جدان است نه برهان كه بايستى در مقام مجاهده و كوشش برآيى و پس از ايمان تحقيقى و عمل صالح شروع بتزكيه نفس و اعراض از خلق و رو به حق آرى و به زبان حال و قال با تضرع و ابتهال روى نيازمندى بدر خانه بى نياز مطلق آرى و خود را در معرض نفحات رحمت الهى و جلب فيض صمدانى مستدام دارى و آنى غافل نگردى و هميشه منتظر افاضه رحمت باشى تا آنكه باب رحمت بر دل و روح و سرّ تو باز گردد و آنچه را كه از طريق برهان راجع بمعارف الهى كسب نمودهاى حقايق و رموز آن براى تو كشف گردد و از علم بعيان رسى و از برهان بوجدان نائل گردى و به چشم دل مشاهده نمايى آنچه را ديگران از طريق گوش ميشنوند و حقيقت آن را نميفهمند و شايد بعضى بدون دليل كور كورانه اذعان مينمايند و به ظاهر تصديق و اذعان نمايند لكن دل آنان از حقايق خالى و بى خبر است در اينجا مناسب آن است بيانى كه فخر رازى در تفسير قل هو اللَّه احد نموده خلاصه آن را ترجمه نمايم اگر چه در كتاب سير و سلوك بيان شده لكن در اينجا نيز براى توضيح مختصرى از آن را بيان مينمايم چنين گفته ، هو ، اللَّه ، احد سه لفظ است و هر يك اشاره بيك مرتبه و مقامى از مقام طالبين دارد
تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى ) — صفحة 348
مساهمون: سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )
ص٣٤٨