( سخنان مفسرين در توجيه ضريع )
( 1 ) ضريع نوعى از گياهست چسبيده به زمين عرب تر آن را استبرق نامد و خشك آن را ضريع گويد و ما آن را شتر خواره گوئيم و آن بدترين خوراكيها است .
( مجاهد و عكرمه و قتاده ) ( 2 ) ضريع گياهى است كه وقتى خشك شد هيچ حيوانى آن را نخورد ( كلبى ) ( 3 ) عبد اللَّه عباس از رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم روايت مىكند كه فرموده ضريع گياهى است در جهنم كه از صبر تلختر و از مردار گنديدهتر و از آتش سوزندهتر است . ( تفسير ابو الفتوح رازى ) توجيهات ديگرى نيز از مفسرين نقل شده مختصر نموديم اجمالا معلوم است ضريع بدترين گياهان و خوردنيها است كه غذاى اهل جهنّم را به آن تشبيه نمودهاند .
وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناعِمَةٌ
ناعمه اسم فاعل مأخوذ از نعمت و آن حالات نيكويى است كه انسان از آن برخوردار ميگردد از مال و جاه و آسايش و غير اينها قوله تعالى
وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها
اذْكُرُوا نِعْمَتِيَ الَّتِي أَنْعَمْتُ عَلَيْكُمْ
و انعام احسان كردن و ايصال نعمت به ديگران است مثل قوله تعالى
الْيَوْمَ أَكْمَلْتُ لَكُمْ دِينَكُمْ وَ أَتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتِي
و نعماء در مقابل اضرار آرند مثل قوله تعالى
وَ لَئِنْ أَذَقْناهُ نَعْماءَ بَعْدَ ضَرَّاءَ
و نعم در مورد نعمتهاى بسيار آرند مثل قوله تعالى
فِي جَنَّاتِ النَّعِيمِ
و نظائر آن در كلام اللَّه بسيار آمده ( راغب اصفهانى ) آيه در مقام بيان اوصاف مؤمنين است و بعض اوصاف آنان را بيان مينمايد زيرا قانون قرآن بر اين است كه هر جا نامى و اوصافى از عذاب برده شود غالبا در عقب اوصافى نيز از بهشت و بهشتيان نيز گفته مىشود و به عكس نيز چنين است زيرا يكى از اوصاف رسول اكرم صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم اين است كه حضرتش را ( بشيرا و نذيرا )