اعتراضاتى دانسته كه ابن داود نسبت به آراء علامه حلى - در مطالب مختلف رجالى - وارد ساخته است .
اما اين توجيه صحيح نيست ، زيرا اولا ، واضح است كه مراد از اشتباه و غلط ، اعتراض نيست و اعتراض به علامه حلى اشتباه او محسوب نمىشود ، گذشته از آنكه اعتراضات بر علامه حلى همه درباره ضبط كلمات و اسامى است و ابن داود در ذكر آنها - اگر نگويم همه آنها - بر صواب است . ثانيا ، اشتباهات كتاب در اعتراضات ابن داود بر علامه حلى محدود نمىشود ؛ صاحب سماء المقال ، ابو الهدى كلباسى ( م 1315 - 1356 ) اين اشتباهات را گردآورده است . « 1 » اين اشتباهات بر چند نوع است .
در مواردى اشتباهاتى در ارجاعات وجود دارد ، براى مثال نقل قول از كشى شده ولى در واقع نقل عبارت نجاشى است و يا از كتاب ديگرى مطلبى نقل مىشود كه در آن نيست . در مواردى دو نفر به اشتباه يك نفر دانسته شدهاند و يا يك نفر ، به دو نفر تعدد يافته است . در مواردى نيز اشتباهاتى در ضبط نامها ديده مىشود .
ب ) اشكال ارجاعات نادرست ناشى از اختلاف نسخهها و اضافه كردن مطالبى توسط مؤلفان كتب در نسخههايشان است . صاحب رياض العلماء در توجيه اشكال در ارجاعات كتاب ابن داود به كتب ديگر و عدم وجود برخى منقولات ابن داود در منابع آنها مىگويد : اين نكته اشكال كار در ابن داود محسوب نمىشود ، زيرا اكثر اين اشكالات از اختلاف نسخهها و اضافه كردن مطالب توسط مؤلفان كتب در نسخههايشان ناشى شده است . « 2 » وى سپس مواردى از اين نمونه اختلافات را برمىشمارد . امّا در پاسخ به اين توجيه بايد گفت :
اولا ، با دقت و مراجعه به كتاب ابن داود درمىيابيم كه منشأ اين اشتباهات و غلطها اختلاف نسخهها نيست .
ثانيا ، مسئله اختلاف نسخههاى موجود اختصاص به ابن داود ندارد ، اما چرا اين
هامش
( 1 ) . نك : سماء المقال فى علم الرجال ، ج 1 ، ص 281 و 290 .
( 2 ) . رياض العلماء و حياض الفضلاء ، ج 1 ، ص 254 - 258 .