آن مختلف است . اين ديدگاهها در مجموع در سه دسته و سه قول قابل دستهبندى است كه عبارتاند از :
اول : اعتماد كامل بر رجال ابن داود . مرحوم شيخ حسين بن عبد الصمد حارثى ، پدر شيخ بهايى ( م 984 ) تصريح كرده كه : كتاب ابن داود در رجال ، ما را از تمامى كتابهايى كه در اين علم نوشته شده مستغنى مىسازد و الآن اعتماد ما بر اين كتاب است . « 1 » شيخ حر عاملى ( م 1104 ه ) نيز اين كتاب را ستوده و همانگونه كه خواهيم گفت وجود اغلاطى را كه به كتاب وى نسبت داده شده توجيه كرده است . « 2 »
دوم : عدم اعتماد بر رجال ابن داود . مولى عبد اللّه شوشترى ( م 1021 ه ) در شرح تهذيب تصريح كرده كه رجال ابن داود را قابل اعتماد نمىداند . چهآنكه در منقولات اين كتاب از متقدمان و نقد رجال و تمييز بين آنها اشتباهات بسيارى از وى ديده است . و اين موارد با كمترين بررسى براى هركس قابل دسترسى است . « 3 »
همچنين سيد مصطفى تفرشى ( ق 11 ه ) پس از مدح ابن داود ، درباره كتاب وى مىگويد : او در علم رجال كتابى معروف و نيك ترتيب داد الّا آنكه در آن غلطهاى بسيارى وجود دارد . « 4 »
صاحبان ديدگاه اول در جواب و توجيه كلام تفرشى و وجود اشتباه در كتاب رجال ابن داود چند نكته را مورد توجه قرار دادهاند :
الف ) شيخ حر عاملى مراد از غلطهايى كه تفرشى از آنها ياد كرده را
هامش
( 1 ) . وصول الاخيار الى اصول الاخبار ، ص 117 .
( 2 ) . همچنين شيخ فرج اللّه حويزى - از معاصرين شيخ حر عاملى - صاحب كتاب ايجاز المقال فى معرفة الرجال پس از نقل ايراد عالمان بر كتاب الرجال ابن داود ، به ايشان به اينگونه اشكال مىكند : ما انصف الصهباء من ضحكت اليه و قد حبس ؛ ( صهبا در مورد كسانى كه او بدانها خنديد آنها چهره درهم كرده بودند انصاف نورزيد ) و مرحوم سيد مهدى بحر العلوم در جواب او گفته است : قد انصف الصهباء من ازال عنها ما التبس ؛ ( محققا صهبا در مورد كسانى كه آنها به او آنچه را كه مبهم بود آشكار كردند انصاف ورزيده است ) .
( 3 ) . رجال السيد بحر العلوم ( الفوائد الرجالية ) ، ج 2 ، ص 234 - 235 .
( 4 ) . نقد الرجال ، ج 2 ، ص 43 .