شاخههاى مهم آن در منطقهء مرو با نام زريق شناخته شده بوده است 118 . به احتمال بسيار زياد رودخانهء مرغاب در منطقهء مرو با نامهاى گوناگون و از جمله زريق خوانده مىشده ؛ زيرا از يك طرف اينجا محل كشته شدن يزدگرد و از بين رفتن سلسلهء ساسانى بوده و از اين روى نام آن در ميان خراسانيان و اعراب و اقوام گوناگونى كه در آنجا مىزيستهاند معروف شده است و از طرف ديگر در اين محل تعداد بىشمارى از آسياهايى وجود داشته كه زريق را به شكل يكى از نواحى « صنعتى » و توليدى مهم ناحيهء مرو درآورده بودند ؛ كه محل كار و فعاليت بازرگانان و كارگران مختلفى نيز بوده است كه به نحوى علاقههايى در اين محل مهم تجارى و توليدى داشتهاند 119 . سومين دليل و شايد مهمترين آنها اين بوده كه آب رودخانهء مرغاب در سدها و بندهاى اين زريق جمع و سپس بين مزارع ، آب مشروب شهر و آسياها تقسيم مىشده است و در هرصورت در طى تاريخ ، رودخانهء مرغاب يا زريق ، همواره نقشى مهم و قاطع در زندگى مرو و مرويان و شهرهاى تابعهء آن داشته است . اين نكتهء به خصوص در دوران سلجوقيان نمودار مىشود كه در دوران پس از اسلام بزرگترين بندها و سدهاى تقسيم آب براى توزيع آب باغستانها ، تاكستانها ، گرمابههاى شهر و همچنين تأمين آب مشروب صدها روستا در اينجا بنا شده است .
اهميت منابع آبى در مرو تا آن اندازه بوده كه محلههاى اصلى شهر با نام آبراههاى چهارگانهء آن ؛ يعنى هرمزفره ، ماجان يا ماخوان ، زريق و رود اسعدى خوانده مىشدند 120 . بنابر نظر مستوفى قزوينى در ميان آبراههاى چهارگانهء شهر ، كانال زريق مهمترين آنها شمرده مىشد 121 ، اما لسترنج نوشته كه كانال ماجان يا ماشان يا ماخوان بيشتر آب رودخانهء مرغاب را حمل مىكرده و در نتيجه مهمترين آبراهها شمرده مىشده 122 . بنابر نظر ابن حوقل هركدام از محلههاى شهر و هرناحيهاى مقدار معينى سهميه آب داشته كه توسط تختههاى چوبى سوراخدارى در محل سد چوبى شهر اندازهگيرى و سپس بين محلات توزيع مىشده است . سوراخهاى اين تختههاى چوبى به اندازههاى مختلف بود و در ضمن توزيع آب به تناوب باز و بسته مىشدند تا آب
مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى ) — صفحة 336
مساهمون: منصور سيد سجادى
ص٣٣٦