مستقر در افراوه زياد نبوده ، اما به خوبى مسلح بودهاند . وى همچنين مىنويسد افراوه داراى يك مسجد منبردار بوده است 105 اما مقدسى در مورد وجود منبر در اين رباط شك دارد و نوشته ، اين رباط بجز نداشتن منبر ، از جهات ديگر چيزى كمتر از يك شهر واقعى ندارد . وى اضافه مىكند كه اين رباط از سه قلعهء مرتبط به هم تشكيل شده و داراى يك خندق دفاعى نيز بوده است 106 . به نظر مىآيد كه اين رباط كه توسط عبد اللّه بن طاهر بنا شده و محل آن قزل آروات كنونى باشد 107 . در نزديكىهاى اين رباط و در اطراف نسا كاروانسراها و بناهاى ديگرى براى راحتى مسافران بنا شده بوده است . يكى از اين بناها يادگار عماد الدين حمزه نسوى است كه به عقيدهء قزوينى هيچ ساختمان قابل مقايسه با آن وجود ندارد و برخى از قسمتهاى آن حتى پس از هجوم مغولان نيز برپا بوده است . اين عماد الدين حمزه نسوى بانى ساختمانهاى عام المنفعهء بسيارى در منطقهء مورد بحث بوده است 108 .
شارستانه : اين رباطى كماهميتتر از افراوه بوده است . مقدسى نوشته رباط شارستانه در حقيقت عبارت از دو قلعهء بزرگ متصل به هم با چند مسجد و تعداد بسيار زيادى حجره بوده است 109 . رباط شارستانه پس از سدهء چهارم هجرى گسترش پيدا كرده ، بزرگتر شده و سرانجام به شكل شهرى درآمده است . نام اين شهر در متون قديمى دوران اسلامى ديده نمىشود اما ياقوت در سدهء هفتم از آن به عنوان يكى از شهرهاى خراسان نام مىبرد . او مىنويسد كه اين از شهرهاى معروف خراسان است كه در سه ميلى نسا و بين نيشابور و خوارزم ، در حدود خراسان و آغاز صحراى خوارزم واقع شده و او در سال 617 ق از آنجا بازديد كرده است 110 . محل اين رباط چنانكه ياقوت نوشته و مقدسى نيز آن را تائيد كرده ، در آغاز صحراى خوارزم بوده و ميان ريگزار قرار داشته است 111 و قزوينى نيز از ريگ متحركى كه اين شهرك را در ميان گرفته ، خبر داده است 112 . در اين رباط نيز مانند بسيارى ديگر از شهرها و شهركهاى خراسان كارگاههاى پارچهبافى وجود داشته و اهالى شارستانه بهترين نوع عمامهها را براى علما تهيه مىكردهاند .
مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى ) — صفحة 292
مساهمون: منصور سيد سجادى
ص٢٩٢