شاهزادهاى فوت شده در اتاق با ديوار پوشيده مىشده است . دلايلى در دست است كه اين خزانه در زمانهاى قديم به غارت رفته است . درهرحال ، برخى اشيا تا امروز از ديد غارتگران پنهان مانده و به باستانشناسان رسيده است كه نشاندهندهء عشق و علاقهء پارتيان به هنرهاى ظريف بوده است . در ميان اين اشيا ، از دو مجسمهء مرمرى بسيار زيبا مىتوان نام برد كه احتمالا توسط هنرمندان هلنى ساخته شده بوده است . يكى از مجسمهها مربوط به زنى است كه از مقابل نشان داده شده و ديگرى مجسمهء زنى نيمهعريان است كه احتمالا به آفروديت تعلق داشته است . در خانهء مربع تعداد 40 عدد ريتون نفيس از جنس عاج كشف شده كه به صورت تصادفى و بر اثر زلزله بيرون آمدهاند . اينها اشيايى بسيار ظريف هستند كه نمايشدهندهء برخى از جانوران اساطيرىاند .
نخستين اسناد مكتوب مربوط به پارتها در سال 1948 زير ديوار كاخ فرماندار پيداشده است . اين اسناد ، حدود 2800 سفال نوشته به زبان آرامى ، مربوط به بايگانىهاى پارتيان و تاكستانهاى شاهى در سدهء دوم پيش از ميلادى هستند . در اين نوشتهها از چگونگى تاكدارى ، انگورچينى ، انبار كردن و تخمير آن سخن رفته است 93 .
انواع و اقسام ظروف و اشياى مختلف در نسا پيداشده كه در ميان آنها مىتوان از خمرههاى بزرگ تا ظروف كوچك و برخى سفالهاى لعابدار ، سنگ صابون ، سنگهاى ديگر ، شيشه ، صدف ، فلز و عاج نام برد . گورستان نسا براى چندين سده در شمال آن شهر ؛ يعنى در غرب دروازهاى بزرگ شمالى - جنوبى شهر بوده است . اين گورها بسيار غنى بودهاند و اشياى بسيارى در آنها پيداشده است كه شامل صفحات طلايى بسيار ظريف ، بشقابهاى طلايى ، مهرهاى طلايى و اشياى تدفينى ديگر هستند .
اين گورها مربوط به سدهء اول پيش از ميلاد و گورهاى لايههاى بالاتر مربوط به سدههاى دوم و سوم بعد از ميلاد هستند 94 . نساى قديم تنها محوطهء باستانى است كه آثار معمارى و هنرى و سكههاى پارتى همراه باهم در آن پيداشدهاند . آثار پيداشده در نسا از اهميت فوق العادهاى برخوردارند و نشانهء ارتباط هنرى و معمارى آسياى مركزى و
مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى ) — صفحة 290
مساهمون: منصور سيد سجادى
ص٢٩٠