3 . 2 . مراكز روستايى مرورود
در كار مقدسى دو نام ديگر ؛ يعنى لوكر و حسه پديدار مىشوند كه با توجه به گفتههاى او مراكزى بزرگ و پررونق بودهاند . ياقوت در زمان صحبت از لوكر آن را در كرانههاى رودخانهء مرو و در نزديكى پنجده يا دقيقتر بگوييم در كرانهء شرقى اين رودخانه و روبروى روستا يا شهرك پركدر يا بركدز جاى مىدهد كه اين دومى در كرانهء غربى رودخانه واقع شده است . به سخن ديگر ، اين دو محل روبروى يكديگر ، يكى در كرانهء غربى و ديگرى در كرانهء شرقى رودخانه واقع شدهاند . او همچنين اضافه مىكند كه در سال 616 ق / 1219 م ؛ يعنى سال بازديد وى از اينجا ، اين روستا كاملا از بين رفته و مخروبه بوده است و تنها منارهاى از مسجد آن باقى مانده بوده است 45 .
روستاى ديگر ، اندرآبه ، طبق گفتهء طبرى مركز سپاهيان مسلمان در نزديكى دروازهء مرورود بوده است 46 و در عوض اسراب روستايى مركب از يك سلسله خانههاى روستايى در مرورود بوده است 47 . در منطقهء طنج تعدادى روستاى كوچك واقع شده بوده ، حصارك قلعهاى بوده ميان مرورود و دزق عليا 48 ، باغ 49 ، خاكستر 50 و زاغول 51 از روستاهاى ديگر مرورود بودهاند . فرتنى يا فرتى نيز دژى در ناحيهء مرورود بشمار مىرفته است . ساير روستاهاى مرورود عبارت بودند از كتانان ، بين مرورود و بلخ و كربزان كه با نام جربزان نيز شناخته مىشده است 52 .
3 . نسا
1 . 3 . شهر نسا
نسا نام شهر ديگرى از منطقهء مرغيانه است . در انتساب شهر نسا به مرو ، نيشابور يا حتى « مستقل » بودن اين شهر ، ميان نويسندگان دوران اسلامى اختلاف هست . برخى از نويسندگان اين شهر را جزو نيشابور مىدانند ، به عنوان مثال ، يعقوبى در فهرست خود نام اين شهر را پس از نام طبسين ( دو طبس ) و قهستان ، جزو شهرهاى تابعهء نيشابور آورده است 53 . مقدسى نيز اين شهر را همراه ابيورد از توابع نيشابور مىشمارد و اضافه مىكند