شهر مىكند . قزوينى در كتاب خود ، آثار البلاد نوشته بانى شهر فيروز پسر يزدگرد بوده است و در زمانهاى پيشين اين شهر با نام فيروزه خوانده مىشده است 61 . طبق نظر ثعالبى ، اسكندر مقدونى پس از خراب كردن آتشكدهها و كشتار موبدان دست به ساختمان تعدادى شهر و از جمله نسا زد 62 . طبق نظر برخى ديگر ، اين شهر پيش از اسكندر نيز وجود داشته است . نسوى مىنويسد در زمان گشتاسب پادشاه كيانى به جاى نساى كنونى دژى وجود داشت كه جزو عجائب بود 63 .
در سدهء نوزدهم و اوائل سدهء بيستم ميلادى دربارهء محل و جاى نساى پارتى بين محققان اختلاف بود و برخى جاى آن را در سارى مازندران و برخى در هيركانيه و برخى صد دروازهء ( هكاتم پليس ) دامغان ، نيشابور ، هرات و برخى نيز محمد آباد درهگز مىدانستند 64 . ريچارد فراى محقق آمريكايى با استناد به ايزودور خارا كسى مىگويد كه نام نسا پارتانيسيا
Parthaunisa
و محل آرامگاه پادشاهان اشكانى بوده است 65 . همين محقق اضافه مىكند روشن نيست كه اين شهر در زمان پارتيان ميتراداتكرد ناميده مىشده يا نام ديگرى داشته كه مهرداد اول آن را تغيير داده است 66 ، اما در عين حال مشخص نيست منظور از مهرداد كداميك از پادشاهان اشكانى است ؛ مهرداد اول ( 171 - 138 پيش از ميلاد ) يا مهرداد دوم ( 123 - 88 پيش از ميلاد ) ؟ 67 . در نقشهاى ، پيوست كتاب فراى مربوط به اواخر دورهء ساسانى شهرى با نام رام پيروز در نزديكىهاى ابيورد مشخص شده است كه احتمال داده شده محل نساى كهن بوده باشد 68 ، اما علىرغم اين نظريات ، امروزه مشخص شده است كه جاى نساى كهن در روستاى باقر در 18 كيلومترى مغرب عشق آباد و نزديك نساى جديد است كه ساليان درازى است از سوى باستانشناسان مورد بررسى و شناسايى قرار گرفته است 69 و نام آن نيز همان ميترادات كرد بوده است 70 .
چنانكه گفتيم در دوران اسلامى ، قزوينى از نسا با نام فيروز 71 نام برده است و از سويى ديگر در كتاب ياقوت حموى از جايى با نام بالوز و فاروز نام برده شده است 72 .
در شمال غربى قوچان و مغرب درهگز محلى با نام فاروج وجود دارد كه يادگار همان