استخرى است .
ب ) مسجد جمعه ( احتمالا مسجد حنفيان ) كه مطابق با مسجد « پ » يا مسجد ابو مسلم استخرى و ابن حوقل است .
پ ) مسجدى بىنام و نشان .
ياقوت نام مساجد را نياورده بلكه هرمسجد را به يكى از فرقههاى اسلامى ؛ يعنى حنفيان و شافعيان 125 منتسب كرده است .
حمد اللّه مستوفى 126 نيز از روش ياقوت پيروى كرده و از دو مسجد حنفيان و شافعيان نام برده است .
چنانكه پيشتر هم اشاره شد ، نويسندگان دوران اسلامى از مساجد كوچكتر و محلى نام نبردهاند و تنها مساجد اصلى يا مساجد جمعه را معرفى كردهاند و در حقيقت اين امكان وجود دارد كه آنان تنها مساجد « منبردار » را كه داراى نوعى اختيار و استقلال بودهاند نام برده باشند . طبق مدارك موجود نخستين مسجدى كه مسلمانان در اين شهر بنا كردند ، مسجد شارستان 127 بوده است . ابن حوقل نوشته اين مسجد نخستين مسجدى بوده است كه مسلمانان پس از فتح و استقرار در اين شهر بنا و در آن نماز جمعه را اقامه كردهاند 128 . اين مسجد به احتمال بسيار زياد در زمان مقدسى متروكشده بوده است ؛ زيرا وى به دو مسجد متروكه و بدون سقف شهر اشاره دارد . مقدسى اضافه مىكند كه در تمام شبها مردم شريف براى اقامهء نماز در اين مسجد گرد مىآيند 129 و يكى از اين دو مسجد بر روى يك بلندى در داخل شهر كهنه قرار داشته است كه در زمانهاى قديمتر مسجد جمعه شهر بشمار مىرفته است اما در اين زمان ( زمان مقدسى ) شهر تنها داراى يك مسجد جمعه بوده است 130 . مقدسى از دو مسجد ديگر نيز نام مىبرد ، يكى داخل ربض و ديگرى خارج شهر . يكى از اين مساجد در كنار دروازه 131 است كه مطابق با مسجد « ب » استخرى و ابن حوقل است و مسجد ديگرى كه در بازار صرافان واقع شده بوده و مسجد حنفيان بشمار مىرفته است 132 . اين مسجد آخرى مطابق با مسجد ابو مسلم يا مسجد « پ » استخرى و ابن حوقل است .
مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى ) — صفحة 203
مساهمون: منصور سيد سجادى
ص٢٠٣