شد 96 .
جغرافىنويس ديگر دوران اسلامى ، ابن حوقل نيز سه دروازه از دروازههاى چهارگانهء شهر مرو را با همان اسامى ياد مىكند 97 . بجز دروازهء مشكان كه وى آن را مسكان مىخواند و اضافه مىكند دروازهاى بوده است كه به سوى ما وراء النهر باز مىشده است 98 ؛ درحالىكه استخرى نوشته است كه دروازهء مشكان به سوى راه خراسان بوده است 99 . صرفنظر از اختلاف ظاهرى موجود بين دو مورخ دربارهء مقصد اين دروازه ؛ يعنى ما وراء النهر و خراسان ، هردو جغرافىدان دربارهء محل و موقعيت دروازه توافق دارند و مىنويسند كه پادگان سپاهيان و كاخ مامون در كنار اين دروازه واقع شده بوده است 100 . مقدسى نيز در توصيف دروازههاى چهارگانه شهر مطالب استخرى و ابن حوقل را تائيد مىكند 101 .
لسترنج براساس تشريحات و توصيفات جغرافىنويسان مسلمان ، محل و موقعيت دروازههاى شهر را به شرح زير تعيين كرده است :
الف ) در شارستان يا دروازهء اصلى شهر در جهت جنوب غربى به سوى سرخس .
ب ) در سنجان در جنوب شرقى شهر به سوى مستغلات بنى ماهان و رود اسعدى .
پ ) در مشكان در شمال شرقى به سوى خراسان و ما وراء النهر .
ت ) در بالين ( بر ) در شمال غربى 102 .
تعيين محل دروازه مشكان در شمال شرقى از سوى لسترنج با نوشتههاى ابن حوقل و استخرى تطابق دارد ؛ هرچند يكى از آنها مىنويسد كه اين در ، به راه خراسان باز مىشده و ديگرى معتقد است كه دروازه مشكان از نظر دفاعى براى شهر مهم و محل استقرار سپاهيان عباسى بوده است 103 . لسترنج محل در سنجان يا در سنگان را در جنوب شرقى و در راه رودخانهء ( كانال ) اسعدى دانسته كه در اطراف آن مستغلات خانواده بنى ماهان ( يا ميرماهان ) و مرزبان حكمران نظامى شهر قرار داشته است و از آنجا به سوى قرينين و مرورود مىرفتهاند . از آنجاكه به صورت سنتى نام دروازهها معمولا از نام مهمترين مركز شهرى نزديك به آن دروازه يا نام ايالتى مهم گرفته
مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى ) — صفحة 198
مساهمون: منصور سيد سجادى
ص١٩٨