همچنين مساجد اين شهر دريافت .
در بامداد اسلام ، شهر مرو داراى يك سلسله بناهاى دولتى و عمومى مهم بود كه در ميان آنها مىتوان از ديوار دفاعى ، برجها ، دروازهها ، پادگانها ، معابد گوناگونى چون مسجد ، كليسا ، كنيسه ، پارك ، حمامهاى همگانى ، مدارس ، كتابخانهها و نيز اماكن تجارت و صنعت چون بازارها و آسيابها و كارگاههاى مختلف و بالاخره خانههاى شخصى نام برد . بيشتر بناها و ساختمانهاى مربوط به « ادارات دولتى » داخل كهندژ شهر واقع شده بودند . وجود چنين ساختار مادى ( و چنانكه خواهيم ديد معنوى ) اين شهر بود كه باعث آن شد كه در زمان فتوحات اسلامى اين شهر « به صلح » فتح شده و دچار خسارات بسيارى نشود .
نويسندهء حدود العالم با اشاره به بناهاى شهر مىنويسد : « و اندر وى كوشكهاى بسيار است » 83 و نيز : « بازار وى نيكو » 84 . وجود اين كاخها ، كوشكها و بازارها از سوى نويسندگان ديگرى كه شخصا از اين شهر ديدن كردهاند و در نوشتهء جغرافىدانان و مورخان مختلفى كه اطلاعات خود را از منابع ديگرى گردآورى كردهاند نيز ديده مىشود . يكى از آخرين بررسىهاى باستانشناسى انجام شده در منطقهء مرو آنچه را نويسندهء حدود العالم دربارهء وجود كاخها و كوشكهاى آنجا نوشته به روشنى تائيد مىكند . در اين بررسىها بيش از 30 كوشك ، بناى مذهبى و عام المنفعه به ابعاد مختلف در مرو پيداشدهاند 85 .
جغرافىنويسان مسلمان از نقشهء شهر اطلاعى به دست نمىدهند اما با توجه به دروازههاى شهر و توصيف آنها و نيز باقىماندههاى ديوارهاى دفاعى مىتوان گفت كه نقشهء شهر ذوزنقهء نامنظمى بوده است . در دوران پارتيان ، مرو داراى نقشهاى تقريبا دايرهشكل بوده است 86 كه همين نقشه در دورهء بعدى ؛ يعنى ساسانى نيز حفظ شده است .
اين احتمال وجود دارد كه نقشهء شهر طى ساليان متمادى و درپى تغييرات و گسترش شهر به جهات مختلف جغرافيايى ، شكل اصلى خود را از دست داده و بعدا به شكل يك ذوزنقهء نامنظم درآمده باشد 87 ، اما چنانكه گفتيم منابع موجود و در دسترس هيچ
مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى ) — صفحة 196
مساهمون: منصور سيد سجادى
ص١٩٦