مشترك باستانشناسان ايتاليايى و روسى نيز هنوز انتساب اين ديوار به آنتيوخوس را تائيد يا تكذيب نمىكند و تعداد مختصر سفالهاى به دست آمده از دورهء اول ياز نيز كمك فراوانى به تاريخگذارى صحيح ديوار نمىكند .
دوران پارتى در مرو شامل دورهاى از آغاز حكومت فرهاد دوم ( 138 - 128 پيش از ميلاد ) تا نيمهء سدهء سوم بعد از ميلاد است . اين دورهء طولانى را باستانشناسان شوروى به دو مرحلهء زير تقسيم كردهاند :
1 . دورهاى كه زمان آغاز فتح مرو به دست پارتيان شروع مىشود و تا سالهاى 30 تا 40 ميلادى را دربرمىگيرد . اين دورهاى است كه مرغيانه زير تسلط كامل پارتيان قرار مىگيرد و به احتمال بسيار توسط ساتراپى كه توسط شاهان پارتى معين مىشده ، حكومت مىشده است .
2 . دورهاى كه بين سالهاى 30 تا 40 ميلادى آغاز مىشود و به حدود سالهاى 250 ميلادى مىرسد . در اين دوره مرغيانه نوعى خودمختارى داشته و توسط حكومتهاى محلى كه احتمالا از همان اخلاف پارتيان بودهاند ، اداره مىشده است . اين خودمختارى حتى در دوران اردشير اول ، نخستين شاه ساسانى نيز ادامه داشته است و در سكههاى به دست آمده از آن دوران از فرد ناشناسى به نام « شاه مرو » ياد شده است اما دومين شاه ساسانى ؛ يعنى شاپور اول به اين خودمختارى پايان داد 116 .
گفتيم كه تعداد محوطههاى باستانى دوران پارتى 19 و پارت و ساسانى 72 عدد 117 است كه باتوجه به تخريبهاى انجام شده در دورههاى بعدى و به خصوص دوران معاصر ، تعداد آنها به احتمال بسيار بيشتر بوده است . در هرصورت باتوجه به تعداد محوطههاى مشخص شدهء دورهء هلنى ؛ يعنى تنها پنج يا 6 محوطهء شناخته شده ، همين تعداد محوطه نيز خود نشاندهندهء گسترش بيشتر محوطههاى پارتى و ساسانى در اين دوره است . در اين دوره با آنكه تعداد محوطههاى مسكونى زياد مىشوند اما همان نقاط پيشين را دربر مىگيرند . برعكس دوران سلوكى در دوران پارت ، جمعيت و نقاط مسكونى زياد شدهاند و اين پديدهاى شناخته شده در تمام سرزمينهاى تحت حكومت
مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى ) — صفحة 139
مساهمون: منصور سيد سجادى
ص١٣٩