اركقلعه و گيورقلعه 110 واقع شده و ديگرى قلعهء مهم آلانتپه در جنوبىترين بخش واحهء مرو . اين تعداد بسيار معدود محوطههاى قابل انتساب به دوران هلنى در واحهء مرو خود توضيحدهندهء كم شدن زمينهاى مزروعى و مناطق مزروعى در اين واحه در زمان سلوكيان است اما بايد به اين نكته نيز توجه داشت كه زمينهاى اطراف ارك قلعه و گيورقلعه از زمان سلوكيان به بعد پرجمعيتترين و مسكونىترين نقاط در واحهء مرو تا به امروز بشمار مىروند . باز بايد به اين نكته نيز توجه داشت كه بسيارى از محوطههاى باستانى منطقه در اثر فعاليتهاى عمرانى از بين رفته و امروزه اثرى از آنها باقى نيست و براساس آنچه مردم محلى مىگويند ، تپههاى بىشمارى بين سالهاى 1940 تا 1960 ميلادى كاملا منهدم شدهاند كه برخى از آنها مىتوانستهاند محوطههاى دوران هلنى باشند ؛ همچنانكه بسيارى از آنان مىتوانستهاند به ادوار ديگر تاريخى نيز مربوط باشند .
آنچه باستانشناسان پس از تقريبا يك سده بررسى و تحقيق مىتوانند در اينباره اظهار دارند ، اين است كه در تمام سرزمينهاى گيورقلعه و اركقلعه جايى وجود ندارد كه نزديك مراكز جديد و امروزى باشد و اين نكته دربارهء محوطههاى ديگر مرو ؛ يعنى دورانهاى پارتى ، ساسانى و اسلامى نيز صحيح است .
كليهء اين دلائل ، باستانشناسان را بر اين مىدارد تصور كنند بخشى از اطلاعات مربوط به مقدار و تعداد محوطههاى مسكونى و مزروعى واحهء مرو در زمان سلوكيان نزديك به حقيقت نباشد و آنان به خاطر فقدان اين مدارك عينى تنها به بخش كوچك و محدودى از واقعيتها دست يافته باشند 111 .
آلانتپه ، قلعهء عظيمى كه كموبيش در نزديكى جنوب بندهاى رودخانه مرغاب ساخته شده بوده ، خارج از محدودهاى است كه با ديوار آنتيوخوس محصور شده بوده است . دليل بناى اين دژ عظيم روشن است . اين دژ در محلى قرار گرفته كه نزديكترين محل براى داخل شدن به واحهء مرو بوده است ؛ يعنى جايى كه دشت مرغاب تنگ مىشود و در نتيجه نگهبانان با استفاده از دژها به خوبى قادر به مراقبت صحرا و راههاى منتهى به واحه بودهاند . اين بخش از دشت از نظر ژئومور فولوژيكى تغييرات زيادى
مرو ( بازسازى جغرافياى تاريخى يك شهر بر پايه نوشته هاى تاريخى و شواهد باستان شناسى ) ( فارسى ) — صفحة 136
مساهمون: منصور سيد سجادى
ص١٣٦