فرهنگ دوره اول ياز نام برده شده است . فرهنگ ياز 1 كه شباهتهايى با گورستان ب سيلك نيز دارد به زودى در منطقه گسترش پيدا كرد و مناطق دهستان ، كوهپايههاى كپتداغ ، مرو شمال بلخ ، جنوب بلخ ، جنوب ازبكستان و شمال غربى افغانستان را دربرگرفت . چهار منطقهء خاص را كوهل 103 در ارتباط با اين فرهنگ مشخص كرده است كه عبارتند از :
1 . مشهد مصريان و صحراى چت ( دهستان مورخان دورهء اسلامى ) كه محوطههاى مهم آن عبارتند از ماداوا ، تنگسيكيلژه ، عزت كلى ، چياليك ، بنگوان ، گيوكچيك ، تيلكى و چوپان 104 .
2 . كوهپايههاى كپتداغ با محوطههاى داشلى ، تپه جنوبى آنو ، الكنتپه ، ياشيلىتپه ، ياسىتپه ، اولغتپه ، ساريك ، چمچه ، كوش و خيرك 105 .
3 . شمال بلخ و جنوب ازبكستان با محوطههاى كوچوك ، قيزيل ، قيزيلچهء 1 تا 7 ، بويراچى تپهء 1 ، بويراچى تپهء 2 ، دبيل كورگان ، تلشكان 1 ، پچمك تپه ، ژانويلات تپه ، سرتپه ، پشك تپه 106 و تعدادى محوطهء پيش از هخامنشى در كوهپايههاى يكبگ
( Yakkabag )
و دره تپه .
4 . جنوب بلخ و شمال غربى افغانستان با محوطهء كليدى طلاتپه و در منطقهء شبرغان با محوطههاى امشىتپه و امام صاحب و محوطههاى ديگرى در نايبآباد و نيز فرخ آباد .
در اين دوره مراكز شهرى در قزلقيز خوارزم و در كنار رودخانهء زرافشان در تپه افراسياب ( دورهء 1 ) و در كرانههاى شمالى رود جيحون در كوچوكتپه و قباديان ( دورهء 1 ) نيز ديده شدهاند .
گذر از دورهء اول ياز به دورهء دوم ، همان فرهنگ بسيار محسوس نيست . به نظر مىآيد كه در اين دورهء دومى ، ارك تپه ياز متروك شده و مردم در جاهاى ديگرى سكونت كردهاند . تمركز جمعيت در دورهء ياز سوم ( دوران هخامنشى ) ناگهان به شدت پايين آمده است و مردم احتمالا بيشتر به سوى جنوب آمده و در گيورقلعه متمركز شدهاند كه علت آن مىتواند از بين رفتن ديوار دفاعى يازتپه باشد ، درحالىكه برخى