شركآلود ، هستهاى از توحيد را با خود دارند . « 1 » همين امر ، سبب مىشود كه زمينهء برچيده شدن آن ظواهر ، فراهم باشد .
3 . چگونگى پيروزى اسلام بر ساير اديان
در مورد آيات مربوط به پيروزى اسلام بر همهء اديان ، بايد پذيرفت كه اديان در نهايت ، فروغى نخواهند داشت و پرتو نور اسلام ، همه را بىفروغ مىسازد . اينك يك بار ديگر در اين آيه تأمّل كنيم :
« وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى لَهُمْ وَ لَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً وَ مَنْ كَفَرَ بَعْدَ ذلِكَ فَأُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُونَ .
« 2 »
خدا به كسانى از شما كه ايمان آوردهاند و كارهاى شايسته كردهاند ، وعده داد كه در روى زمين ، جانشين ديگرانشان سازد ، همچنان كه مردمى را كه پيش از آنها بودند ، جانشين ديگران كرد و دينشان را - كه خود برايشان پسنديده است - ، استوار سازد و وحشتشان را به ايمنى بدل كند . مرا مىپرستند و هيچ چيزى را با من شريك نمىكنند و آنها كه از اين پس ناسپاسى كنند ، نافرماناند » .
پيروزى اسلام با بقاى اديان ديگر به صورت تابع و زيردست ، منافات ندارد .
معناى حكومت صالحان و سر سپردن به آيين حق و عبادتِ دور از شرك ، اين نيست كه در چنان جامعهاى هيچ گناهكار و منحرفى نخواهد بود ؛ بلكه بدين
هامش
( 1 ) . از علّامه طباطبايى نقل شده كه اوپانيشادها ، كتاب مقدّس هندوها را كتابى سرشار از توحيد ناب مىدانستند . دكتر شايگان در مورد پژوهش تطبيقى علّامه طباطبايى در اديان و مذاهب جهان ، چنين مى گويد : « علّامه طباطبايى ، سواى احاطهء وسيع بر تمامى گسترهء فرهنگ اسلامى . . . با چنان حالت كشف و شهودى به تفسير متون [ اديان ديگر ] مىپرداخت كه گويى خود در نوشتن اين متون ، شركت داشته است . هرگز در آنها تضادّى با روح عرفان اسلامى نمىديد ، با فلسفهء هند ، همان قدر اخت و آميخته بود كه با جهانبينى چينى و مسيحى » ( زير آسمانهاى جهان : ص 41 و 42 ) .
( 2 ) . نور : آيهء 55 .