مورد ديگرى كه در معجم از او به خراسانى تعبير شده ، « 1 » مردى از ماوراء النهر است : « يخرج رجل من وراء النهر يقال له الحارث » . « 2 » در مجموع از اين كتاب و كتاب عصر الظهور - كه در آن هم نام خراسانى زياد آمده است - استفاده مىشود كه نويسندهء آن دو ، صاحب پرچمهاى سياه خراسان را همان خراسانى دانستهاند حال آن كه احاديثى كه به آنها استدلال شده ، اوّلًا به صراحت نامى از خراسان نبرده و ثانياً قابل قبول نيست ؛ زيرا منبع آن الفتن نعيم بن حمّاد است و بسيارى از اين احاديث از معصوم صادر نشده است . « 3 »
9 - 8 . انتشار علوم اهل بيت عليهم السلام از قم
در كتاب تاريخ قم از امام صادق عليه السلام نقل شده است كه در زمان غيبت ، قم و مردم آن ، حجّت بر روى زمين خواهند بود . چون علم از كوفه رخت بر مىبندد و در قم آشكار مىشود ، سپس از آن جا به ديگر مناطق منتشر شده و مشرق و مغرب را فرا مى گيرد . آن گاه قائم عليه السلام ظهور خواهد كرد . « 4 »
اين مطلب ، واقعيتى است كه آشكار شده و به حقيقت پيوسته است . دليل و قرينهاى براى جعل آن هم نيست ؛ زيرا آن زمان كه اين مطلب نقل شده است ، كسى گمان نمىكرد كه قم ، مركزى براى علوم آل محمّد صلى الله عليه و آله شود . بنا بر اين ، دليلى براى ردّ اين خبر وجود نخواهد داشت و آن را بايد از اخبار غيبىاى كه ائمّه عليهم السلام از آن اطلاع داشته و اعلام كردهاند ، دانست .
هامش
( 1 ) . معجم أحاديث المهدى ، ج 2 ص 503 : قديكون الحارث المذكور فى بعض الروايات هو نفس الخراسانى .
( 2 ) . سنن ابى داود : ج 2 ص 311 ح 4290 ، الملاحم ابن منادى : ص 185 ، به نقل از آن ، معجم أحاديث المهدى ، ج 1 ص 396 .
( 3 ) . در بارهء اين احاديث : ر . ك : معجم أحاديث المهدى : ج 2 ص 503 و 504 . مقايسه كنيد با ج 1 ص 374 و 405 . نيز ، ر . ك : همان : ج 1 ص 403 و ج 3 ص 16 و 28 و 270 و 477 ، عصر الظهور : ص 238 و 245 ( در همهء اين موارد ، عنوان خراسانى از احاديث انتزاع شده و به عبارتى ، برداشت مؤلف است ) .
( 4 ) . ر . ك : ص 227 ( سرازير شدن علم از قم به ديگر جاها ) .