آن گاه كه حاكم شوند ، اختلاف پيدا كنند و پراكندگى ميان آنان ايجاد شود و خراسانى و سفيانى ، خروج خواهند كرد . يكى از شرق و ديگرى از غرب . آن دو به سرعت به سوى كوفه مىآيند و بنى عبّاس را نابود مىكنند و كسى از آنان را باقى نمىگذارند » . « 1 »
اين حديث در جاى ديگرى ضمن خبرى طولانى آمده و اضافه مىكند كه قيام سفيانى و يمانى و خراسانى ، در يك روز خواهد بود . « 2 » امّا در سند آن ، افراد مجهولى قرار دارند « 3 » و نمىتوان به آن اعتماد كرد . از نظر متن هم اشكالاتى در آن به چشم مىخورد كه عبارت اند از :
يك . در بخش اوّل حديث ، بر حكومت بنى عبّاس تصريح شده و بنى عبّاس قرنها پيش از صفحهء روزگار محو شدهاند .
دو . سخن از بنى عبّاس و بنى اميّه و پرچمهاى سياه و نداى ابليس به قتل مظلومانه كه احتمالًا شعار بنى اميّه در بارهء عثمان است و كشتار فراوان از بنى اميّه كه در آغاز حكومت عبّاسيان اتفاق افتاد ، همه و همه مربوط به عصر حضور ائمّه و بخصوص دوران امام صادق عليه السلام است كه انتساب مطالبى به ائمّه عليهم السلام رواج داشته است .
سه . اين كه خراسانى و يمانى و سفيانى در يك روز قيام كنند ، با ديگر احاديثْ تناقض دارد و اين كه سه حادثهء مهم در يك روز اتفاق بيفتد ، جاى تأمّل دارد .
چهار . در هيچ حديثى از اين سه نفر ( سفيانى و يمانى و خراسانى ) در كنار هم ياد نشده ، بخصوص كه خراسانى در دو روايتْ بيشتر نيامده و به نظر مىرسد كه راوى يا راويان ، در نام او به اشتباه افتاده باشند .
هامش
( 1 ) . ر . ك : ص 394 ح 1398 .
( 2 ) . ر . ك : ص 175 ح 1234 .
( 3 ) . احمد بن يوسف و يوسف بن كليب .