موقعيّت علمى شلمغانى
موقعيّت علمى شلمغانى ، در كتابهاى غيبتنگارى مورد اشاره قرار گرفته است .
ابن همام كه از مخالفان جدّى اوست ، از او با تعبير « كان فقيهاً من فقهائنا » « 1 » ياد كرده است . در الغيبة طوسى آمده است :
آن گاه كه لعن شلمغانى صادر شد ، از حسين بن روح درباره كتابهاى از او پرسش شد كه با آنها چگونه مواجه شويم در حالى كه خانههاى ما از كتابهاى او انباشته است . « 2 »
اين سؤال مردم ، نشانگر شهرت علمى شلمغانى و نگاشتههاى اوست . شهرت شلمغانى در دورهء پيش از انحراف و حتّى پيش از همكارى با حسين بن روح ، به جهت نگاشتههاى حديثى و غير حديثى وى بوده است . نجاشى ، كتابهاى فراوانى براى او برشمرده كه نشانگر ذوق و سليقهء وى در نگارش و ارائهء نظريات خويش است . معروفيّت كتاب التكليف - كه با عبارت « و بيوتنا منها ملأ » توصيف شده است - ، نمونهء روشن فعاليتهاى شلمغانى در دوران اوّليهء عمر خويش است . « 3 »
انحراف شلمغانى
موقعيت اجتماعى و علمى ويژهاى كه شلمغانى در آن قرار گرفته بود ، موجب آن گشت كه انحراف او ، شوك شديدى بر جامعهء شيعى وارد كند . موقعيت زمانى اظهار و ابراز انحراف او نيز به اين حادثه ، اهميّت خاص مىبخشيد . در زمان بروز انحراف او ، حسين بن روح در زندان بود و ارتباط مستقيم با شيعيان نداشت . به سخن ديگر ، در برههاى كه بيشترين نياز به شلمغانى به عنوان واسطهء حسين بن روح احساس مىشد ، اين واسطهء ويژه از مسير ، منحرف گشته بود .
هامش
( 1 ) . همان : ص 408 ح 381 .
( 2 ) . همان : ص 389 ح 355 .
( 3 ) . رجال النجاشى : ج 11 ص 378 ش 1029 .