عاملى ، « 1 » او را حيلهگر دانسته ، به مُسيلمهء كذّاب ، مانند كردهاند .
گفتنى است حلّاج ، تنها به دليل ادّعاى دروغين وكالت امام مهدى عليه السلام در بين شيعيان ، مطرح شده و هويّت ، سابقه و جايگاه ديگرى حتّى به عنوان شيعهء خائن ندارد و از اين جهت با كسانى چون نميرى و بلالى و هلالى و شلمغانى كه از شيعيان و بزرگان شناخته شده شيعى بودند و سپس گمراه شده ، خيانت پيشه كردند ، تفاوت اساسى دارد .
محمّد بن على شلمغانى ( ابن ابى العزاقر )
محمّد بن على شلمغانى ، از اهالى روستاى شلمغان از توابع واسط عراق بوده است .
از ابتداى زندگى او ، آگاهى چندانى در دست نيست . شهرت او ، به دوران پس از نيابت حسين بن روح ، مربوط است .
اوّلين ملاقات حسين بن روح با شيعيان پس از آغاز نيابت خاص ، در منزل شلمغانى صورت گرفت . « 2 » شلمغانى ، پس از آن هم به عنوان نماينده و واسطهء حسين بن روح ، نايب سوم امام مهدى عليه السلام با مردم ملاقات مىكرد و درخواستهاى آنها را مىگرفت و جواب امام عليه السلام را بدانان تحويل مىداد . « 3 » به عبارت ديگر ، او نمايندهء امام مهدى عليه السلام محسوب نمىشد ؛ بلكه دستيار حسين بن روح ، محسوب مىشد و برخى كارها را انجام مىداد .
امّ كلثوم ، دختر نايب دوم ، مىگويد :
شلمغانى نزد بنى بسطام جايگاه و اعتبارى ويژه داشت زيرا حسين بن روح - كه خداى از او راضى باشد - او را در ميان مردم بزرگ داشته و به او جايگاه و آبرو
هامش
( 1 ) . الصراط المستقيم : ج 1 ، ص 87 .
( 2 ) . سير أعلام النبلاء : ج 15 ص 222 ش 85 .
( 3 ) . الغيبة ، طوسى : ص 302 ش 256 .