ديگر و قاعدهء كلّى پاسخ مىدهد كه مُحرم ، چون هنگام حركت نبايد زير سقف و سايهبان قرار گيرد ، كار ياد شده ، هر چند از سرِ ناچارى يا رفعِ دشوارى باشد ، موجب كفّاره است . اين است كه برخى در رديف احاديث ديگر كه از سايه گرفتن نهى كردهاند ، به اين توقيع نيز استناد كردهاند « 1 » و پيداست اگر اين كار از سرِ ناچارى يا رفع دشوارى هم جايز باشد ، منافاتى با لزوم كفّاره دادن ندارد . « 2 » در فرقگذارى ميان جواز سايه گرفتن هنگام توقّف و عدم جواز هنگام حركت - كه گاه مورد طعنهء برخى مخالفان شيعه بوده - و در فرق گذاشتن حكم شب و روز نيز به اين توقيع ، استناد شده است . « 3 »
46 . نام بردن از صاحب حج و قربانى كردن از طرف او ( ح 691 / 8 و 9 )
در اين بخش ، دو پرسش مطرح شده ؛ امّا در نقل شيخ طوسى - آن گونه كه در نسخههاى موجود كتاب و نيز در نقل مجلسى از وى آمده - ، « 4 » تنها اين پاسخ وجود دارد :
« يَذكِرهُ وَ إن لَم يَفعِلْ فَلا بَأْس »
كه ظاهر اين جمله تنها به پرسش اوّل مربوط مىشود و جواب پرسش دوم ، نيامده است . « 5 » آل عصفور بحرانى نيز خاطرنشان كرده كه ظاهراً پاسخ دوم ، افتاده است . « 6 » از سوى ديگر ، نسخهء نقل طَبرِسى - كه
هامش
( 1 ) . از جمله : كتاب الحجّ ، محقّق داماد : ج 2 ص 525 و 534 ( در اين صفحه ، حديث به اشتباه به اسحاق بن عمّارنسبت داده شده است ) ، كتاب الحجّ ، شاهرودى : ج 3 ص 244 ، كتاب الحجّ ، گلپايگانى : ج 2 ص 221 و 226 - 227 ، تفصيل الشريعة ( الحجّ ) : ج 3 ص 280 .
( 2 ) . كتاب الحجّ ، محقّق داماد : ج 2 ص 548 .
( 3 ) . از جمله ، ر . ك : كتاب الحجّ ، گلپايگانى : ج 2 ص 237 ، تفصيل الشريعة ( الحجّ ) : ج 3 ص 294 ، سند العروة الوثقى ( الحجّ ) : ج 3 ص 209 و 214 .
( 4 ) . الغيبة ، طوسى : ص 381 ، بحار الأنوار : ج 53 ص 156 .
( 5 ) . تعبير به « ظهور » ، به دليل اين است كه احتمال بسيار ضعيف مىرود كه مقصود از اين جمله ، پاسخ به هر دوپرسش باشد ، به اين صورت كه « يذكره » مربوط به پرسش اوّل و « إن لم يفعل فلا بأس » ، مربوط به پرسش دوم باشد .
( 6 ) . سداد العباد : ص 357 .