مانند آن را كه سايه پديد مىآورد ، بر سر گيرد . از اين رو ، افراد محرم ، در زمان گذشته همانند زمان كنونى كه در خودروهاى بىسقف سوار مىشوند ، سايهبان محمل و مانند آن را بر مىداشتند ؛ امّا آيا علاوه بر سقف ، بايد تيرچهها و چوبهاى آن ، از جمله دو چوب كنارى را نيز برداشت ؟ اين ، يكى از دو پرسشى است كه در اين مجموعه در بارهء مُحرِم شده است . امام عليه السلام برداشتن آنها را لازم ندانسته و موجب كفّاره نديده و فرقى نيز ميان چوبها نگذاشته است و همان گونه كه برخى فقها گفتهاند ، اطلاق پاسخ ، شامل هر دو حكم وضعى و تكليفى مىشود . « 1 »
فقهاى چندى به اين توقيع ، استناد كردهاند ، از جمله شيخ محمّدحسن نجفى كه نخست از نظر موضوعى ، تيرچه و چوب باقىمانده در محمل و كجاوه پس از برداشتن سايهبان را موجب سايه گرفتن ندانسته و شاهد سخن خود را همين توقيع شمرده است و با اين بيان ، نشان داده كه توقيع ، مطابق با قاعدهء كلّى است . « 2 »
نكتهء قابل توجّه ، حديث ديگرى است كه نشان مىدهد امام باقر عليه السلام در پرهيز از سايه گرفتن محمل ، سخت مىگرفت و دستور مىداد تيرچه و چوبهاى طرفين آن ، برداشته شوند ؛ « 3 » امّا فقهايى كه به اين توقيع استناد كردهاند ، آن را با عمل امام باقر عليه السلام ناسازگار نديده و تصريح كردهاند كه كار امام عليه السلام دلالت بر وجوب نمىكند و حدّ اكثر اين است كه فضيلت و استحباب را مىرسانَد . « 4 »
امّا موضوع پرسش دوم ، چنان كه پيداست ، از اين نظر فرق مىكند ؛ چرا كه مُحرم با چرم و مانند آن ، گر چه به سبب ضرورت يا دشوارى ، به راستى سرپناهى تهيّه مىكند تا از زيان رساندن باران ، جلوگيرى كند . امام عليه السلام بر اساس احاديث
هامش
( 1 ) . كتاب الحجّ ، محقّق داماد : ج 2 ص 551 .
( 2 ) . جواهر الكلام : ج 18 ص 406 - 407 .
( 3 ) . الكافى : ج 4 ص 351 - 352 .
( 4 ) . ر . ك : الحدائق الناضرة : ج 15 ص 488 ، مصباح الهدى : ج 12 ص 590 ، الحجّ فى الشريعة الغرّاء : ج 3 ص 504 .