به هر حال ، مفاد اين توقيع ، هم مطابق حديث ديگرى است كه در اين موضوع وارد شده ، و هم مورد پذيرش و عمل فقهاى ما بوده است .
44 . خطا در جاى سجده ( ح 691 / 5 )
خطا در گذاشتن پيشانى هنگام سجده بر چيزى كه سجده بر آن درست نيست يا بيش از حدّ مجاز بلند است ، از گذشته مورد پرسش ياران ائمّه عليهم السلام بوده و در بارهء آن ، احاديث چندى وارد شده است . ظاهر اين احاديث - كه شيخ حرّ عاملى آنها را در بابى مستقل آورده - ، « 1 » يكسان نيست : برخى به برداشتن سر و گذاشتن آن در محلّ مناسب ، اجازه مىدهند و برخى دستور كشيدن پيشانى به جاى مناسب را دادهاند .
اين توقيع شريف ، اجمالًا در رديف دستهء نخست ، قرار دارد . از اين رو ، فقها در چگونگى سازگار ساختن ظواهر اين احاديث و استنباط حكم ، بحثهاى مختلفى كردهاند و بسيارى ، قائل به تفصيل در حكم ، از جمله فرقگذارى ميان مكان بلند و غير آن ، شدهاند ( نيازى به گزارش آن مباحث نيست ) .
نوع برداشت و ارزيابى فقها از اين توقيع ، يكسان نيست . برخى به گمان ضعف سندى آن ، بنا بر نقل طَبرِسى - كه به صورت مُرسل نقل كرده - « 2 » و نيز به گمان نوعى اجمال و يا اضطراب در متن ، از جمله در قيد
« ما لَم يستَوِ جالِساً »
، اجمالًا يا كلًاّ از آن دست شسته و قابل استناد نيافتهاند ، بويژه كه آن را مخالف برخى از احاديث ديگر ديدهاند ؛ « 3 » امّا بيشتر آنان ، حتّى اگر نوعى اجمال در ظاهر آن ديدهاند ، آن را قابل استناد يافته و به گونهاى دليل يا مؤيّد مدّعاى خود شمردهاند ، بويژه كه بر خلاف نقل طبرسى - كه اين مجموعه پرسشهاى حِميَرى را به گونهء مرسل نقل كرده - ،
هامش
( 1 ) . وسائل الشيعة : ج 6 ص 353 - 355 .
( 2 ) . الاحتجاج : ج 2 ص 481 .
( 3 ) . از جمله ، ر . ك : الحدائق الناضرة : ج 8 ص 289 ، جواهر الكلام : ج 10 ص 110 - 111 ، كتاب الخلل فى الصلاة : ص 198 ، مهذّب الأحكام : ج 6 ص 439 .