وحيد بهبهانى ، مستند وى را با اطمينان ، همين توقيع شمرده است . « 1 » صاحب جواهر نيز به رغم اين كه گفتهء شيخ مفيد را ضعيف دانسته ، امّا در برابر شهيد اوّل كه گفته است دليلى براى آن سراغ ندارد ، همين توقيع را ذكر كرده است . « 2 »
از سوى ديگر ، برخى از فقها در خصوص استحبابِ گفتن تكبير به هنگام سر برداشتن از سجدهء دوم ، به روايت دوم اين توقيع ، استناد كردهاند . « 3 » حكم نشستن پس از سجدهء دوم و پيش از برخاستن - كه به « جلسهء استراحت » معروف است و در اين توقيع به آن اشاره شده و برخى ، قائل به وجوب آن شدهاند ؛ امّا بيشتر ، آن را مستحب دانستهاند - ، « 4 » احاديث متعدّد ديگرى نيز دارد . « 5 »
نكتهء سوم در اين توقيع ، جملهء پايانىِ آن است كه در تعارض ميان احاديث ، قاعدهاى كلّى به نام « اصل تخيير » را به دست مىدهد . مفاد اين قاعده كه در احاديث ديگر نيز آمده ، « 6 » در دانش اصول فقه ، مورد توجّه و بحث بوده و به عنوان اصلى كلّى ، بارها به آن استناد شده است . مجلسىِ اوّل ، احاديث اين قاعده را بسيار دانسته « 7 » و در فقه الرضا عليه السلام مصداق ديگرى از آن ، ذكر شده است . « 8 » جناب كلينى نيز در آغاز الكافى آن را ملاك بر شمرده « 9 » و شيخ طوسى ، در مقدّمهء كتاب الاستبصار ، آن را قاعدهاى برگرفته از احاديث شمرده است . « 10 »
هامش
( 1 ) . الحاشية على مدارك الأحكام : ج 3 ص 89 .
( 2 ) . جواهر الكلام : ج 10 ص 188 .
( 3 ) . از جمله ، ر . ك : مستند الشيعة : ج 5 ص 282 ، مستمسك العروة الوثقى : ج 6 ص 395 .
( 4 ) . ر . ك : مفتاح الكرامة : ج 7 ص 384 - 385 .
( 5 ) . ر . ك : وسائل الشيعة : ج 6 ص 346 - 347 .
( 6 ) . ر . ك : وسائل الشيعة : ج 27 ص 115 ذيل ح 21 ص 122 ح 41 و 43 .
( 7 ) . روضة المتّقين : ج 6 ص 36 .
( 8 ) . فقه الرضا عليه السلام : ص 191 .
( 9 ) . الكافى : ج 1 ص 8 .
( 10 ) . الاستبصار : ج 1 ص 2 .