آن است - بيان مىفرمايد ، در حالى كه بنا بر نقل « لا يجوز ذلك » ، عدم جواز شهادت ، معنا مىشود و نيازمند تأويل و توجيه است و تعليل امام عليه السلام نيز با آن سازگار نخواهد بود .
30 . ذكر ركعت سوم و چهارم نماز ( ح 690 / 21 )
در بارهء اين كه در ركعت سوم و چهارم نماز ، سورهء حمد خوانده شود يا تسبيحات ، همان گونه كه در پرسش نيز آمده ، احاديث موجود يكسان نيستند و سؤال نشان مىدهد كه اختلاف احاديث موجود ، منشأ ترديد برخى از شيعيان بوده است .
شيخ حرّ عاملى ، اين احاديث را از جمله همين پرسش و پاسخ را در بابى جداگانه آورده و خود ، قائل به استحباب ترجيح تسبيحات بر خواندن حمد شده است و فرقى نيز ميان فرضهاى مختلف آن ، نگذاشته است . « 1 » به رغم اين كه بيشتر احاديث ، به روشنى گوياى ترجيح تسبيحاتاند ، امّا دوگانگى ظاهرى احاديث ، موجب شده است كه فقهاى ما از گذشته در پى چگونگى جمعِ ميان اين احاديث ، از جمله اين توقيع شريف باشند و برخى نظرهاى تفصيلى نيز در فرضهاى مختلف ، پديد آيد . آنچه آنان اجمالًا پذيرفتهاند و سيرهء مؤمنان نيز - چنان كه برخى خاطرنشان كردهاند - « 2 » بر آن جريان يافته ، افضل بودن تسبيحات در ركعت سوم و چهارم است . از اين رو ، فقها در صدد تحليل و ارزيابى احاديثى بر آمدهاند كه مانند همين توقيع شريف ، نص يا ظاهرى متفاوت دارند . از جمله شيخ حرّ عاملى ، در خصوص اين توقيع و موارد مشابه ، امكان حمل بر تقيّه را مطرح كرده است ؛ زيرا با نظر غير شيعه سازگارى دارد . « 3 » آقا رضا همدانى نيز با ذكر اين احتمال ، به گفتهء شافعى و اوزاعى و احمد بن حنبل ، اشاره مىكند كه گفتهاند حمد در همهء ركعات
هامش
( 1 ) . ر . ك : وسائل الشيعة : ج 6 ص 122 به بعد .
( 2 ) . موسوعة الإمام الخوئى : ج 14 ص 450 .
( 3 ) . وسائل الشيعة : ج 6 ص 126 - 127 .