21 . ازدواج با دختر همسر ( ح 690 / 7 )
در حُرمت ازدواج با دختر همسر ( رَبيبه ) ، همان گونه كه در احاديث متعدّدى آمده ، فرقى ميان پرورش يافتن و نيافتن پيشِ مرد ، وجود ندارد و ظاهر آيهء 33 سورهء نساء ، حمل بر مورد غالب شده است . « 1 » شيخ حرّ عاملى ، ضمن اختصاص دادن يك باب به آن ، احاديث را آورده و در پايان نيز اين توقيع را ذكر كرده است . ظاهر توقيع كه ميان دو فرض ، تفصيل داده است ، با احاديث ديگر و فتاواى فقها ، سازگارى ندارد و به آن ، عمل نشده است . شيخ حرّ عاملى ، منع در فرض اوّل را در صورت آميزش با مادر بر حكم كراهت ، حمل كرده است . برخى به مخالفت محتواى آن با نظر اجماعى اصحاب و احاديث فراوان ، تصريح كردهاند و آن را قابل عمل ندانستهاند . « 2 » با اين حال ، آية اللَّه شبيرى زنجانى ، براى سازگار ساختن اين توقيع با احاديث ديگر ، دو وجه آورده است :
يك . امام عليه السلام در مقام پاسخ دادنِ واقعى نيست و از اين رو ، تعبير صريح نيامده و فرموده است كه روايت شده جايز است ؛ يعنى از آن جا كه در ميان اهل سنّت ، نظر تفصيل ميان دو صورت ياد شده وجود دارد ، امام عليه السلام نخواسته پاسخ صريح كتبى بدهد .
دو . تعبير فرض دوم ، كنايه از عدم آميزش است . « 3 »
22 . حُرمت مادربزرگ زن بر شوهر ( ح 690 / 8 )
وقتى مرد با زنى ازدواج مىكند ، هر چند در حدّ عقد كردن ، مادرِ مادرِ وى ( مادربزرگ زن ) همانند مادر وى بر او حرام مىشود . اين حكم ، مورد اتّفاق نظر فقهاست و شيخ حرّ عاملى ، احاديث متعدّدى از جمله اين توقيع را در بابى ويژهء اين
هامش
( 1 ) . ر . ك : مهذّب الأحكام : ج 24 ص 128 .
( 2 ) . مستمسك العروة الوثقى : ج 14 ص 189 . نيز ، ر . ك : مهذّب الأحكام : ج 24 ص 129 .
( 3 ) . ر . ك : كتاب النكاح : ج 8 ص 2480 .