اين توقيع نيز چنان كه پيداست ، مؤيّد سخن شيخ مفيد است . به هر حال با فرض صدور چنين علّتى براى كراهت ، برخى فقها مانند محدّث بحرانى ، احتمالهايى را در معناى طلوع و غروب خورشيد ميان دو شاخ شيطان ، ذكر كردهاند ، از جمله اين كه مقصود از شاخ ، قدرت يا دو حزب شيطان است ، يا بيانى تمثيلى در اشاره به خورشيدپرستان است . « 1 »
2 . شرط اقباض در وقف ( ح 684 / 2 )
يكى از شرايط لزوم وقف ، اين است كه مال موقوفه تحويل موقوفٌ عليه گردد ، به اين معنا كه وقفِ پيش از آن ، هر چند صحيح است ، امّا قطعى شدن و لزوم شرعى آن ، منوط به « اقباض » آن توسّط واقف و « قبض » به وسيلهء موقوفٌ عليه يا ولىّ وى است . اين مسئله مورد قبول فقهاست و برخى آن را اجماعى شمردهاند . « 2 » فقهاى چندى مانند محدّث بحرانى ، سيّد على طباطبايى و محمّدحسن نجفى ( صاحب جواهر ) در استدلال بر اين شرط ، از جمله به اين پاسخ امام عليه السلام در توقيع ، استناد كردهاند . « 3 »
3 . حكم خمس در دورهء غيبت ( ح 684 / 3 )
حكم خمس در دورهء غيبت ، از گذشته مورد اختلاف فقها بوده است . اين اختلاف ، ناشى از احاديث مختلفى است كه وارد شده است . محدّث بحرانى با تقسيم احاديث به چهار دسته ، اين بخش از توقيع را در دستهء احاديثى آورده كه بر تشديد
هامش
( 1 ) . ر . ك : الحدائق الناضرة : ج 6 ص 314 ، مفتاح الكرامة : ج 5 ص 172 .
( 2 ) . ر . ك : مفتاح الكرامة : ج 21 ص 430 .
( 3 ) . الحدائق الناضرة : ج 22 ص 147 ، رياض المسائل : ج 10 ص 98 ، جواهر الكلام : ج 28 ص 64 .