گفتنى است بسيارى از توقيعات طولانى ، گاه تركيبى از اين سه يا چهار موضوع كلّى اند :
1 . معارف اعتقادى و سياسى
بخش مهمّى از پرسشها مربوط به معارف اعتقادى مانند : صفات خدا ، نبوّت ، ختم قرآن و بويژه مسئلهء امامت و مبادى علوم امامان و تبّرى از غاليان و منحرفان بوده است . « 1 » امام زمان عليه السلام در جواب اين گونه سؤالات با يادآورى و تأكيد بر اين كه زمين هيچ گاه خالى از حجّت نبوده است و اين سنّت الهى تا قيامت ادامه پيدا مىكند ، به وظيفهء امام در تعيين امام بعد از خود پرداخته و خاطرنشان ساخته كه امام عسكرى عليه السلام ايشان را به امامت معرّفى نموده است . از امامت به طور كلّى و از امامت خويش در برابر افرادى مثل جعفر كذّاب ، دفاع نموده ، شيعيان را از تعيين وقت ظهور ، معرّفى ، جانمايى و جستجوى از خود ، نهى كرده و در عوض ، وكيلان متعدّد و قابل اعتمادى را به جاى خود ، نصب نموده است .
به احتمال فراوان ، خبر دادنهاى شگفتانگيز ناحيهء مقدّسه از امور مالى و پنهانى پيروان و مراجعان ، « 2 » براى تثبيت مسئلهء امامت و اميدبخشى به شيعه ، در دورهء غيبت بوده است . « 3 »
2 . احكام فقهى
بخش گسترده و قابل اعتنايى از محتواى توقيعها ، پاسخ سؤالات فقهى است . در اين توقيعات ، به پرسشهاى متعدّد شيعيان در بارهء طهارت ، نماز ، روزه ، حج ،
هامش
( 1 ) . سؤالاتى از قبيل : آيا در بهشت ، زاد و ولد وجود دارد ؟ ( ر . ك : ص 196 ح 690 ) آيا خدا خالق و رازق استيا ائمّه نيز مىتوانند خالق يا رازق باشند ؟ ( ر . ك : ص 132 ح 659 و يا سؤال از علم امام ( ر . ك : ص 144 ح 662 .
( 2 ) . ر . ك : ص 323 ( فصل سوم : متكوبهاى حكايتگر امتها ) .
( 3 ) . ر . ك : ص 131 ( فصل يكم : مكتوبهايى در پاسخ پرسشهايى عقيدتى و سياسى ) .