پنج صورت پيدا مىكند . « 1 »
223 - صورت اوّل ، دوّم و سوّم از عامّ و خاصّ متخالفين چگونه است ؟
( و ذلك لانّ . . . لا مخصّصا ) ج : مىفرمايد : بيان اينكه عامّ و خاصّ متخالفين از حيث ناسخ و منسوخ بودن متفاوت بوده و پنج صورت خواهد داشت آن است : « 2 »
الف : صورت اوّل : زمان ورود خاصّ با زمان عامّ يكى باشد . چارهاى نيست كه خاصّ در اين صورت ، مخصّص براى عامّ مىباشد . « 3 »
ب : صورت دوّم : زمان ورود خاصّ بعد از زمان عامّ ولى قبل از رسيدن وقت عمل به عامّ باشد . چارهاى نيست كه خاصّ در اين صورت نيز مخصّص و بيان براى عامّ مىباشد . « 4 »
هامش
( 1 ) - مصنّف در اين بخش از بحث به چهار صورت پرداخته و صورت پنجم را در ادامه مىآورد .
( 2 ) - هريك از عامّ و خاصّ از نظر زمانى دو صورت دارند :
الف : مقارن باهم وارد شوند .
ب : مقارن با هم نبوده بلكه يا عامّ قبلا وارد شده و خاصّ بعد از آن وارد شود و يا به عكس باشند . يعنى خاصّ قبلا وارد شده و عامّ بعد از آن وارد شود . در اينجا نيز ورود مؤخّر به دو صورت خواهد بود :
الف : قبل از رسيدن وقت عمل به مقدّم باشد . ب : بعد از رسيدن وقت عمل به مقدّم باشد .
( 3 ) - مثلا مولى در صبح روز پنجشنبه بفرمايد : « اكرم العلماء يوم الجمعة » و در ظهر يا عصر همان روز بفرمايد : « لا تكرم الفسّاق من العلماء » البتّه اين مقدار فاصلهء زمانى را عرف تقديم و تأخير محسوب نمىكند . به اتّفاق همهء علماء ، دليل خاصّ ، مخصّص براى عامّ خواهد بود .
( 4 ) - مثلا مولى صبح روز پنجشنبه بفرمايد : « اكرم العلماء يوم السّبت » و روز جمعه بفرمايد : « لا تكرم الفسّاق من العلماء » به اتّفاق علماء ، خاصّ در اين صورت ، مخصّص براى عامّ خواهد بود . البتّه اين در