3 - محلّ نزاع لفظى در رابطه با الفاظ بعد از ادوات خطاب : آيا الفاظى كه بعد از ادوات خطاب قرار مىگيرند شامل غايبين بلكه معدومين مىشود يا به قرينهء ادوات خطاب كه براى حاضرين بوده ، شامل غايبين و معدومين نمىشود ؟
بنابراين ، نزاع در وجه اوّل و دوّم ، نزاع عقلى و نزاع در وجه سوّم ، نزاع لفظى مىباشد .
181 - با توجه به صورت اوّل از محلّ نزاع آيا عقلا خطابات شفاهى شامل غير حاضرين نيز مىشود يا نه چرا ؟
( اذا عرفت هذا فلا ريب . . . بلا حاجة الى انشاء آخر ) ج : مىفرمايد : تعلّق تكليف به معدوم به دو صورت مىتواند باشد :
الف : تكليف و طلب به نحو فعلى ، متوجّه معدومين شود . از آنجا كه تكليف و طلب فعلى اعمّ از امر فعلى يا نهى فعلى ، مستلزم طلب كردن حقيقى از معدوم بوده و از طرفى طلب حقيقى فعلى ، عقلا نمىتواند به غير از افراد موجود تعلّق بگيرد بنابراين ، عقلا تعلّق تكليف فعلى به معدوم محال است . « 1 »
ب : تكليف و طلب به نحو انشاء و جعل يعنى بدون بعث و زجر باشد ، شكّى نيست كه استحالهاى در تعلّق تكليف انشايى به معدومين نمىباشد .
زيرا انشاء و تكليف انشايى نياز به مخاطب ندارد و از اين بابت ، خفيف المئونه است . زيرا خداوند متعال و حكيم بنا بر مصلحت و حكمت ، به صورت ضرب قانون ، امورى را از موجودين و معدومين به هنگام خطاب ، طلب مىكند تا وقتى شرايط فراهم و موانع بر طرف شد ، اين تكليف انشايى به فعليّت برسد و نيازى نباشد براى هر شخصى و گروهى در هر زمانى ، انشاء جديدى صورت گيرد .
هامش
بگويد :« أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ »يا بدون ادات خطاب بفرمايد : « الصّلاة واجبة » و مقصودش فهماندن اين حكم به حاضرين باشد .
( 1 ) - مثل حجّ كه قبل از استطاعت ، وجوبش انشايى است ولى بعد از استطاعت ، فعليّت پيدا مىكند و مستلزم انجام مقدّمات كار مىباشد .