برمىگردد .
فلا يوجب استعماله فى معناه الحقيقىّ : ضمير در « استعماله » و « معناه » به خطاب برمىگردد .
به من يصحّ مخاطبته : ضمير در « مخاطبته » به « من » برمىگردد .
شرح ( پرسش و پاسخ )
179 - بحث در خطابات شفاهى چگونه بوده و نظر علما در آن چيست ؟
( هل الخطابات الشفاهيّة . . . و الا برام بين الاعلام ) ج : مىفرمايد : بحث است كه آيا خطابات شفاهى مثل « يا ايها المؤمنون » اختصاص به حاضرين در مجلس خطاب دارد يا اين خطابات ، متوجّه غائبين در مجلس و بلكه افرادى كه در آن زمان نبوده و بعدا به دنيا آمده و وجود پيدا مىكنند نيز مىشود ؟ « 1 » در اين مسئله
هامش
( 1 ) - خطابات قرآن بر دو قسم است :
الف : خطابات غير شفاهى : خطاباتى كه همراه و مقرون با ادوات نداء و خطاب نباشد . مثل« أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا »يا« إِنَّمَا الصَّدَقاتُ لِلْفُقَراءِ وَ الْمَساكِينِ وَ الْعامِلِينَ عَلَيْها . . . ». در اينگونه خطابها همه اتّفاق نظر دارند كه به شكل ضرب قانون و در قالب قضاياى حقيقيّه با قطعنظر از افراد موجود يا غير موجود در آن عصر ، تشريع شده و شامل همهء افراد در همهء عصرها مىشود .
ب : خطابات شفاهى : خطاباتى كه همراه و مقرون با ادوات نداء باشد . مثل« يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا » *يا« يا أَيُّهَا الْكافِرُونَ »و يا با ادوات خطاب مثل ضمائر متّصله و منفصله باشد مثل« حُرِّمَتْ عَلَيْكُمْ » *يا« كُتِبَ عَلَيْكُمُ » *و مانند آن . آيا اينگونه خطابات اختصاص به افرادى دارند كه در آن زمان ، حاضر در مجلس پيامبر بودهاند و وقتى پيامبر اين آيات را بر آنها ابلاغ مىفرموده ، در مجلس حضور داشتهاند و شامل افرادى كه در آن مجلس نبودهاند هرچند در آن زمان بودهاند نمىشود و به طريق اولى شامل افرادى كه در آن عصر نبودهاند يعنى مردم زمانهاى ديگر هم نشود يا اين خطابات همچون خطابات غير شفاهى مىباشند ؟
شيخ در « مطارح الانظار / 203 » اقوالى را نقل كرده است ولى اين مسئله تنها بر يك مبنا و آنهم