خطاب ، وجود داشته باشد به گونهاى كه متوجّه و ملتفت به كلام شود . « 1 »
185 - با توجّه به صورت سوّم از محلّ نزاع آيا خطابات شفاهى شامل غير حاضرين نيز مىشود يا نه ؟
( و منه قد انقدح . . . استعماله فى غيره ) ج : مىفرمايد : با توجه به بيانى كه در وجه دوّم داشتيم روشن مىشود . يعنى اگر گفته شود ؛ ادوات خطاب وضع شدهاند براى خطاب حقيقى كردن به واسطهء آنها ، آنوقت استعمال اين ادوات در معناى حقيقيشان مستلزم آن است كه مدخول اين ادوات يعنى خطابات را اختصاص به حاضرين دهيم و شامل غير حاضرين نمىشود . چرا كه ارادهء عموم از اين ادوات كردن و آن را در غير حاضرين استعمال كردن ، استعمال اين ادوات در غير خطاب حقيقى و در غير موضوع له آنها مىباشد . « 2 »
186 - آيا ادوات خطاب براى خطاب حقيقى وضع شدهاند تا موجب شوند خطابات يعنى مدخولشان مختصّ به حاضرين شوند و شامل غير حاضرين نشوند ؟
( لكنّ الظّاهر انّ . . . به من يصحّ مخاطبته ) ج : مىفرمايد : ولى ظاهرا مثل ادوات نداء براى خطاب حقيقى وضع نشدهاند بلكه براى صرف خطاب انشايى و انشاء خطاب وضع شدهاند . ولى انگيزه و داعى در انشاء خطاب
هامش
( 1 ) - زيرا مقصود از مخاطبه و خطاب قرار دادن ، فهمانيدن مطلب و القاء آن به افراد مىباشد .
بنابراين ، چنين معنايى بدون مخاطب حقيقى و حاضر و ملتفت ممكن نيست .
( 2 ) - يعنى بين ادوات خطاب با مدخولشان تعارض واقع مىشود . مثلا در « يا ايّها المؤمنون » ادوات خطاب براى خطاب حقيقى كه با موجودين حضار ملتفت ، محقّق مىشود بوده و كلمهء « المؤمنون » شمولش شامل همهء افراد داراى اين صفت اعمّ از حاضر ، غايب و معدوم مىشود . آيا از اين كلمات همان شمول اراده شده يا به قرينهء ادوات خطاب ، ارادهء افراد حاضر يعنى مورد خطاب حقيقى اراده شده است ؟ مبتنى است بر اينكه ادوات خطاب براى چه وضع شدهاند ؛ براى خطاب حقيقى تا مختصّ به موجودين شوند يا براى مطلق خطاب يعنى انشاء خطاب تا شامل همهء افراد شود ؟