152 - با بيانى كه گذشت چه چيزى روشن مىشود ؟
( فانقدح بذلك . . . فلا تغفل ) ج : مىفرمايد : فرق بين مخصّص مجمل متّصل با مخصّص مجمل منفصل « 1 » و نيز فرق بين مخصّص مجمل كه بين متباينين بوده با مخصّص مجمل كه بين اقلّ و اكثر مىباشد . « 2 »
153 - اينكه اجمال مخصّص به لحاظ مصداق باشد چگونه بوده و اقوال در آن چيست ؟
( و امّا اذا كان . . . ففى جواز التّمسّك به خلاف ) ج : مىفرمايد : در صورتى خاصّ ، مجمل باشد به لحاظ مصداق يعنى فرد يا افرادى ،
هامش
به حكم عقل نه از باب ظهور عامّ ، خطاب عامّ نسبت به آن قدر متيقّن ، حجّت است مثل اقلّ و اكثر كه اقلّ يعنى علماى مرتكب صغيره اگرچه عامّ نسبت به آن در مخصّص متّصل ، اجمال موضوعى دارد ولى عقل مىگويد مرتكب صغيره قطعا داخل « عامّ » مىباشد ، چرا كه خاصّ قطعا مرتكب كبيره را خارج كرده ولى اقلّ يعنى مرتكب صغيره عقلا داخل در عامّ مىباشد . ولى در مردّد بين متباينين در مخصّص متّصل ، قدر متيقّنى وجود ندارد . زيرا نمىتوان گفت : قدر متيقّن از « زيد » كه داخل در عامّ بوده مثلا عبارت از زيد بن بكر يا زيد بن عمر مىباشد . چرا كه نمىتوان گفت ؛ خاصّ قطعا زيد بن بكر را خارج كرده و دو زيد ديگر عقلا تحت عامّ مىباشد .
( 1 ) - يعنى در اصل سرايت اجمال باهم فرق دارند . زيرا در مخصّص مجمل متّصل ، اجمال خاصّ مطلقا به عامّ سرايت مىكنند چه از قبيل مردّد بين اقلّ و اكثر بوده و چه مردّد بين متباينين باشد ولى در مخصّص منفصل بايد تفصيل داد . چرا كه در دوران بين اقلّ و اكثر ، اجمال خاصّ به عامّ سرايت نمىكند ولى در دوران بين متباينين ، اجمال خاصّ به عامّ سرايت مىكند .
( 2 ) - يعنى در نحوهء سرايت اجمال فرق دارد . زيرا الف : اجمال مخصّص منفصل در دوران بين متباينين به نحو حكمى و نه حقيقى به عامّ سرايت مىكند ولى اجمال مخصّص متّصل در دوران بين متباينين به نحو حقيقى سرايت به عامّ مىكند .
ب : اجمال مخصّص منفصل در دوران بين اقلّ و اكثر اصلا سرايت به عامّ نمىكند ولى در مخصّص متّصل به نحو حقيقى به عامّ سرايت مىكند .