ج : مىفرمايد : خاصّ يعنى مخصّص وقتى منفصل بوده و از نظر مفهوم و معنا نيز مجمل
هامش
مىباشد كه در نتيجه چهار قسم پيدا مىكند كه اين چهار قسم به شرح زير است :
الف : مخصّص منفصل مجمل و اجمال به لحاظ دوران بين اقلّ و اكثر . مثل آنكه مولى بفرمايد : « اكرم العلماء » و سپس در كلام جداگانه فرموده باشد يا بفرمايد : « لا تكرم الفسّاق من العلماء » . در اينجا معناى « فسّاق » مجمل است چرا كه معلوم نيست معناى فسّاق يعنى مرتكب مطلق گناه اعمّ از كبيره و صغيره و يا اصرار بر صغيره كه فراد زيادترى را شامل مىشود يا معناى فسّاق يعنى مرتكب گناه كبيره و نه مرتكب صغيره يا مصرّ بر صغيره كه قهرا افراد كمترى را شامل مىشود .
ب : مخصّص مجمل منفصل و اجمال به لحاظ دوران بين متباينين ( مخصّص مجمل منفصل بين متباينين ) : مثل آنكه مولى بفرمايد : « اكرم العلماء » و سپس در كلام جداگانه فرموده باشد يا بفرمايد :
« لا تكرم زيدا العالم » حال در خارج زيدى كه عالم بوده ، متعدّد مىباشد يعنى زيد بن عمر و زيد بن بكر ، زيد بن عثمان ، زيد بن خالد . بنابراين ، معلوم نيست معناى « زيد » در « لا تكرم زيدا العالم » كدام يك از اين افراد است . البته مصاديق متباين ممكن است متعدّد و بيشتر از دو نفر باشد و مثال به دو نفر براى بيان حد اقلّ تباينى است كه موجب اجمال مخصّص مىشود . زيرا اگر يك نفر زيد وجود داشته باشد كه ديگر اجمالى در مخصّص به وجود نمىآيد تا بحث شود آيا اجمالش به عامّ نيز سرايت مىكند يا نه ؟
ج : مخصّص مجمل متّصل و اجمال به لحاظ دوران بين متباينين ( مخصّص مجمل متّصل بين متباينين ) : مثل آنكه مولى بفرمايد : « اكرم العلماء الّا زيدا العالم » كه مولى مخصّص را متّصلا در كلام آورده ولى معناى زيد به لحاظ دوران بين متباينين به بيانى كه در قسم دوّم گفته شد مجمل مىباشد .
د : مخصّص مجمل متّصل و اجمال به لحاظ دوران بين اقلّ و اكثر ( مخصّص مجمل متّصل بين اقلّ و اكثر ) : مثل آنكه مولى بفرمايد : « اكرم العلماء الّا الفسّاق منهم » كه مولى مخصّص را متّصلا در كلام آورده ولى معناى « فاسق » به لحاظ دوران بين اقلّ و اكثر به بيانى كه در قسم اوّل گذشت ، مجمل مىباشد .
ترتيب اقسام يادشده ، مطابق با ترتيب مصنّف در كتاب ، آورده شد تا در تطبيق بحث ، كاملا روشن و مشخص باشد .