اثبات فردى از آن در خارج برمىگردد .
على امتناع تحقّقه فى ضمن غيره تبارك و تعالى : ضمير در « تحقّقه » به واجب الوجود و ضمير در « غيره » به اللّه برمىگردد .
ضرورة انّه لو لم يكن ممتنعا لوجد : ضمير در « انّه » و در « لم يكن » به تحقّق واجب الوجود در ضمن غير خداوند متعال و ضمير نايب فاعلى در « وجد » به « غيره » يعنى غير خداوند متعال برمىگردد .
لكونه الخ : ضمير در « لكونه » به غير خداوند برمىگردد .
و انّه لازم الخ : ضمير در « انّه » به حكم در طرف مستثنا بوده برمىگردد .
الّتي دلّت عليها الخ : ضمير در « عليها » به خصوصيّت برگشته و موصول « الّتي » با جملهء صلهء بعدش ، صفت براى « خصوصيّة الحكم » مىباشد .
بنفس الاستثناء لا بتلك الجملة : مقصود از « بنفس الاستثناء » ادات استثناء و مقصود از « بتلك الجملة » هيئت جمله مىباشد .
كما هو ليس ببعيد : ضمير « هو » به « كون الدّلالة بنفس الاستثناء » برمىگردد .
و ان كان تعيين ذلك : مشاراليه « ذلك » بودن دلالت به نفس استثناء يعنى به واسطهء منطوق يا به واسطهء هيئت جمله يعنى به واسطهء مفهوم مىباشد .
لا يكاد يفيد : ضمير در « يفيد » به « تعيين ذلك » برمىگردد .
شرح ( پرسش و پاسخ )
93 - آيا استثناء ، مفهوم دارد و مفهوم داشتن آن به چه معنا مىباشد ؟
( فصل لا شبهة . . . و من الاثبات نفيا ) ج : مىفرمايد : شكّ و شبههاى نيست در دلالت داشتن استثناء بر مفهوم « 1 » به معناى
هامش
( 1 ) - مصنّف بعد از ردّ قاطعانهء مفهوم شرط و وصف و تفصيل در غايت ، قاطعانه در بحث استثناء مىفرمايد : استثناء و جملهء داراى استثناء ، دلالت بر مفهوم دارد .