و على كلّ تقدير : يعنى چه كلمهء « ممكن » و چه كلمهء « موجود » در تقدير باشد .
لا دلالة لها عليه : ضمير در « لها » به كلمهء توحيد و در « عليه » به توحيد برمىگردد .
امّا على الاوّل فانّه : يعنى بنا بر اينكه كلمهء « ممكن » در تقدير بوده و ضمير در « فانّه » به معناى شأن مىباشد .
حينئذ : يعنى « حين اذ كان المقدّر ، كلمة ممكن » .
لا دلالة لها : ضمير در « لها » به كلمهء توحيد برمىگردد .
امكان وجوده تبارك و تعالى : ضمير در « وجوده » به حقّ تعالى برمىگردد .
لا وجوده : ضمير در « وجوده » به حقّ تعالى برگشته و كلمهء « وجوده » عطف بر « امكان وجوده » مىباشد . يعنى « لا دلالة لها على اثبات وجوده » .
و امّا على الثّانى : يعنى بنا بر اينكه كلمهء « موجود » در تقدير باشد .
فلانّها و ان دلّت على وجوده تعالى : ضمير در « فلانّها » و « دلّت » به كلمهء توحيد و ضمير در « وجوده » به حقّ تعالى برمىگردد .
الّا انّه لا دلالة لها الخ : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و ضمير در « لها » به كلمهء توحيد برمىگردد .
مندفع : خبر براى « الاشكال » مىباشد .
هو واجب الوجود : ضمير « هو » به « الإله » برمىگردد .
و نفى ثبوته و وجوده فى الخارج : ضمير در « ثبوته » و « وجوده » به واجب الوجود برگشته و كلمهء « نفى » مبتدا و اضافه به بعدش شده و خبرش ، جملهء « يدلّ الخ » بود و كلمهء « وجوده » نيز عطف بر « ثبوته » مىباشد .
و اثبات فرد منه فيه : ضمير در « منه » به واجب الوجود و ضمير در « فيه » به خارج برگشته و اين عبارت ، عطف بر « نفى ثبوته » مىباشد .
و هو اللّه : ضمير « هو » به فرد برمىگردد .
يدلّ بالملازمة البيّنة : ضمير در « يدلّ » به نفى ثبوت و وجود واجب الوجود در خارج و
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 191
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص١٩١