هامش
روزه را از طلوع فجر بايد گرفت و ادامه داد تا غروب شده و وارد اوايل شب نيز شد و بعد افطار كرد ؟ اگر غايت يعنى « ليل » داخل در حكم مغيّا يعنى وجوب صوم باشد ، يا واجب است روزه را از طلوع فجر گرفت و تا غروب ادامه داد . يعنى تا وقتى كه صدق « نهار » نشود و لازم نيست اوّل شب را نيز در برگيرد . اقوالى است :
قول اوّل : مطلقا داخل است . يعنى اعمّ از اينكه با ادوات « الى » يا « حتّى » باشد . و يا غايت از جنس مغيّا باشد يا نباشد . شيخ « مطارح الانظار / 185 » .
قول دوّم : مطلقا داخل نيست . امام خمينى در « مناهج الوصول 2 / 224 » .
قول سوّم : تفصيل بين اينكه غايت از جنس مغيّا باشد ، پس غايت داخل در حكم مغيّا مىباشد مثل « صمت النّهار الى اللّيل » يعنى روزهام را تا زمانى كه روز به پايان رسيد گرفتم . و اينكه غايت از جنس مغيّا نباشد ، پس غايت داخل در حكم مغيّا نخواهد بود . مثل « كلّ شىء لك حلال حتّى تعلم انّه حرام » كه جنس مغيّا ، عبارت از حليّت و جنس غايت عبارت از حرمت مىباشد . ابن حاجب اين قول را در « شرح كافيه / 3262 » به اندلسى داده است .
قول چهارم : تفصيل بين اينكه غايت بعد از « الى » واقع شود ، پس داخل در حكم مغيّا نخواهد بود . مثل « أتمّوا الصّيام الى اللّيل ، بقره / 187 » و اينكه غايت بعد از « حتّى » واقع شود ، پس داخل در حكم مغيّا خواهد بود . مثل « كلوا و اشربوا حتّى يتبيّن لكم الخيط الابيض من الخيط الاسود من الفجر ، بقره / 187 » . قائل به اين تفصيل ، محقّق عراقى در « مقالات الاصول 1 / 415 » و اين حاجب در « شرح كافيه 2 / 326 » مىباشد . شايد برگشت تفصيل دوّم به تفصيل اوّل باشد . يعنى قائلين به اين تفصيل مىخواهند بگويند استفادهء از « الى » وقتى است كه غايت از جنس مغيّا نبوده ، پس داخل در حكم مغيّا نمىباشد . و استفادهء از « حتّى » وقتى است كه غايت از جنس مغيّا بوده ، پس داخل در حكم مغيّا خواهد بود .
ب : از جهت اصولى : يعنى جملات غائيّه ، دلالت بر انتفاى حكم دارد يا ندارد . با توجّه به قول به داخل بودن غايت در حكم مغيّا و يا خارج بودنش ، محلّ نزاع ، مختلف خواهد بود :
محلّ نزاع اوّل : بنا بر قول به داخل بودن غايت در حكم مغيّا : محلّ نزاع اينگونه بوده كه آيا جملات