و تعدّده : ضمير در « تعدّده » به جنس شروط برمىگردد .
و التّحقيق انّه لمّا كان الخ : ضمير در « انّه » اسم براى « انّ » و به معناى شأن بوده و كلمهء « كان » با اسم و خبرش ، فعل شرط براى « لمّا » ، و جواب شرط ، عبارت « كان الاخذ بظاهرها الخ » بوده و كلمهء « لمّا » با شرط و جوابش ، خبر براى « انّه » و كلمهء « انّ » با اسم و خبرش ، خبر براى مبتدا يعنى « التّحقيق » مىباشد .
بسببه او بكشفه عن سببه : ضمير در « بسببه » و « كشفه » به شرط و در « سببه » به جزاء برمىگردد .
و كان قضيّته الخ : ضمير در « قضيّته » به ظاهر جملهء شرطيّه برگشته و اين عبارت ، عطف بر « كان ظاهر الجملة الشّرطيّة الخ » مىباشد .
كان الاخذ بظاهرها اذا تعدّد الشّرط حقيقته او وجودا محالا : ضمير در « بظاهرها » به جملهء شرطيّه برگشته و كلمهء « الاخذ » اسم براى « كان » و خبرش كلمهء « محالا » بوده و كلمهء حقيقته » و « وجودا » تمييز نسبت براى « تعدّد الشّرط » مىباشند .
ضرورة انّ لازمه ان يكون الحقيقة الواحدة الخ : ضمير در « لازمه » به اخذ به ظاهر جملهء شرطيّه برگشته و اين عبارت ، بيان دليل بر محال بودن اخذ به ظاهر جملهء شرطيّه بوده و كلمهء « لازم » اسم « انّ » و اضافه به ضمير شده و كلمهء « الحقيقة الواحدة » اسم براى « يكون » و خبرش كلمهء « محكوما » بوده و عبارت « ان يكون الخ » تأويل به مفرد رفته و خبر براى « انّ » و كلمهء « انّ » با اسم و خبرش ، مضاف اليه كلمهء « ضرورة » مىباشد .
مثل الوضوء بما هى واحدة الخ : يعنى « هذا مثل الوضوء الخ » ضمير « هى » به ماء موصوله به معناى حقيقت برمىگردد .
فيما اذا بال مكرّرا او نام كذلك : ضمير در « بال » و « نام » به مكلّف برگشته و مقصود از « كذلك » مكرّرا مىباشد .
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 113
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص١١٣