سازگارى و نه ناسازگارى - براى آن ( طبيعت مأمور بها ) مقدارى از مصلحت و مزيّت است ، همچون نماز در خانه مثلا ، و زياد مىشود اين مزيّت در آنچه ( موردى ) كه باشد تشخّص آن ( طبيعت مأمور بها ) به آنچه ( فردى ) كه براى آن ( فرد ) شدّت سازگارى است ، و كم مىشود ( اين مزيّت ) در آنچه ( موردى ) كه نباشد براى آن ( تشخّص ) سازگارى ، و براى همين ( طبيعت با افراد متناسب و يا غير متناسب تحقّق پيدا مىكند ) كم مىشود ثواب آن ( طبيعت ) گاهى و زياد مىشود ( ثواب طبيعت ) زمانى ديگر ، و مىباشد نهى در آن ( متشخّصشدهء با تشخّص ناسازگار با طبيعت ) - به دليل حادث شدن نقصانى در مزيّت آن ( طبيعت ) در اين ( متشخّصشدهء با تشخّص ناسازگار با طبيعت ) - ارشاد به آنچه كه نقصانى در آن نيست از ساير افراد و مىباشد ( ساير افراد ) بيشتر از حيث ثواب از آن ( متشخّصشدهء با تشخّص ناسازگار ) ، و بايد باشد اين ( ارشاد به ثواب بيشتر داشتن فرد ديگر ) مراد شخصى كه مىگويد ( شخص ) : همانا كراهت در عبادت به معناى آن است كه همانا آن ( عبادت ) مىباشد ( عبادت ) كمتر از جهت ثواب » .
و وارد نمىشود ( اشكال ) بر او ( قائل به اقلّ ثواب بودن عبادت مكروهه ) به واسطهء لازم آمدن ، متّصف شدن عبادتى كه مىباشد ( عبادت ) اقلّ ثوابا از ديگرى به واسطهء كراهت ، و لازم آمدن متّصف شدن آنچه ( فردى ) كه مزيّتى نيست براى آن ( فرد ) و منقصتى نيست ( متّصف نشدن اين فرد ) به استحباب ، زيرا همانا اين ( فردى كه نه مزيّت و نه منقصت داشته ) اكثر ثوابا است از آنچه ( فردى ) كه در آن ( فرد ) منقصت است ، به دليل آنچه كه دانستى از اينكه همانا مراد از بودن اين ( فرد متشخص با تشخّص ناسازگار ) اقلّ ثوابا همانا اين ( اقلّ ثواب بودن ) با قياس آن ( فرد متشخص با تشخّص ناسازگار ) است به خود طبيعت متشخّص شده به آنچه كه حادث نمىشود با آن مزيّتى براى آن ( طبيعت ) و نه منقصتى از مشخّصات ، و اينچنين ( قياس به خود طبيعت مىشود ) است بودن آن ( فرد ) اكثر ثوابا ، و مخفى نمىباشد همانا نهى در اين قسم ( قسم دوّم ) صحيح نمىباشد ( نهى ) مگر براى ارشاد ، به خلاف قسم اوّل ، پس همانا مىباشد ( نهى ) در آن ( قسم اوّل )
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 750
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٧٥٠