عبارت از مظاهر و وجودات حاكى از وجود ذات بارىتعالى مىباشد .
رابعتها انّه . . . عن حقيقته بما هو الّا تلك الماهيّة . . . على ذاك . . . كلّ منهما . . . كانت عينه : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و در « رابعتها » به مقدّمات و در « حقيقته » و ضمير « هو » به موجود به وجود واحد و در « منهما » به دو مفهوم متصادق و در « عينه » به « كلّ منهما » برگشته و مشاراليه « ذاك » موجود به وجود واحد بوده و مقصود از « تلك الماهيّة » ماهيّت واحده بوده و مقصود از موجود به وجود واحد نيز حركات و اكوان در ملك غصبى مىباشد .
كما هو . . . و فرده . . . عليه متعلّقا الامر . . . الّا انّه كما يكون واحدا . . . يكون الخ : ضمير « هو » به وجود كلّى و ماهيّت ، عين وجود فرد در خارج بوده و در « فرده » به طبيعى و در « عليه » و در « انّه » و در هر دو « يكون » به مجمع برگشته و كلمهء « متعلّقا » در اصل « متعلّقان » بوده كه نوش در اضافه افتاده است .
و لا يتفاوت فيه . . . و منه . . . فى المسألة . . . تلك المسألة كما توهّم . . . عدم تعدّده : ضمير در « فيه » به وجود واحد مجمع و در « منه » به تفاوت نداشتن به قول به اصالة الوجود يا اصالة الماهيّة در واحد بودن مجمع و در « توهّم » به صاحب فصول و در « تعدّده » به وجود جنس و فصل برگشته و مقصود از « المسألة » اجتماع امر و نهى و مقصود از « تلك المسألة » اصالة الوجود و اصالة الماهيّة مىباشد .
المتصادقين عليه . . . له . . . كانت . . . حقيقتها و ماهيّتها . . . ذاتيّاتها : ضمير در « عليه » و در « له » به مجمع و در « كانت » به مقوله و در « حقيقتها » و « ماهيّتها » و « ذاتيّاتها » به حركت برمىگردد .
ما مهّدناه . . . كان واحدا . . . به محالا و لو كان تعلّقهما به . . . بحقيقته و واقعيّته الصّادرة عنه . . . بعناوينه . . . عليه : ضمير مفعولى در « مهّدناه » به ماء موصوله به مقدّمات و در « كان » اوّلى و در هر دو « به » به مجمع و در « تعلّقهما » به امر و نهى و در « بحقيقته » و در « واقعيّته » و
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 711
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٧١١