ضمير « هو » اوّلى به ماء موصوله به معناى طبيعت و دوّمى به ماء موصوله به معناى وصف و در « اسمه » و « عنوانه » به ماء موصوله در عبارت قبلى به معناى فعل يا عمل و ضمير « هو » دوّمى به متعلّق احكام بودن فعل مكلّف و نه اسم آن و ضمير نايب فاعلى در « انتزاع » و در « انتزاعه » به عنوان و در « عنه » به فعل يا عمل برمىگردد .
و اختراعه ذهنا لما كان بحذائه . . . و يكون انّ البعث ليس نحوه . . . لا يكون عنه : ضمير در « اختراعه » به عنوان و در « بحذائه » به معنون و در « يكون » و در « نحوه » و « عنه » به عنوان و در « ليس » به بعث و در « لا يكون » به زجر برمىگردد .
و انّما يؤخذ . . . متعلّقاتها و الاشارة اليها . . . منها . . . اليها لا بما هو هو و بنفسه . . .
استقلاله و حياله : ضمير نايب فاعلى در « يؤخذ » به عنوان و در « متعلّقاتها » به احكام و در « اليها » به « متعلّقاتها » و در « منها » و « اليها » دوّمى به متعلّقات و ضمير « هو هو » و در « بنفسه » و « استقلاله » و « حياله » به عنوان برگشته و كلمهء « حيال » به كسر « حاء » به معناى جداگانه و عطف تفسيرى براى « استقلاله » مىباشد .
ثالثتها انّه . . . و لا تنثلم به وحدته . . . تنطبق . . . تصدق . . . فيه : ضمير در « انّه » به معناى شأن بوده و در « ثالثتها » به مقدّمات و در « به » به تعدّد وجه و در « وحدته » به معنون و در « تنطبق » و « تصدق » به مفاهيم متعدّد و عناوين بسيار و در « فيه » به فارد به معناى يگانه برگشته و كلمهء « تنثلم » به معناى خلل ديدن مىباشد .
بل بسيط . . . ليس فيه حيث غير حيث . . . فهو على بساطته و وحدته و احديّته . . . عليه :
يعنى « بل هو بسيط » ضمير « هو » و در « فيه » به فارد و ضمير « هو » دوّمى و ضماير بعدى به واجب تبارك و تعالى برمىگردد .
له الاسماء الحسنى و الامثال العليا لكنّها باجمعها . . . و كلّ . . . يشير : ضمير در « له » به واجب تبارك و تعالى و در « لكنّها » و « باجمعها » به اسماء حسنى و امثال عليا و در « يشير » به « كلّ » كه در اصل « كلّ عباراتنا » بوده برگشته و كلمهء امثال جمع « مثل » كه مقصود از آن ،
نهاية الوصول ( شرح فارسى كفاية الأصول ) ( فارسى ) — صفحة 710
مساهمون: حسن سيد اشرفى
ص٧١٠